وضعیت نامطلوب آثار به‌اجرادرآمده در بخش بین‌الملل سی‌وششمین جشنواره تئاتر فجر که فقط مربوط به همین دوره از جشنواره نیست، بحرانی است که علل و دلایل متعدد دارد؛ علل و دلایلی که نه از سوی منتقدان، نه از سوی مدیران و نه از سوی خود اهالی تئاتر، مورد آسیب‌شناسی و نقادی قرار نگرفته‌اند.
نمایش‌های به‌اجرادرآمده در بخش بین‌الملل جشنواره سی‌وششم فجر، اکثرا ضد متن یا فاقد متن بودند و عموما گرایش به فرم و بازی با فرم داشتند. این ویژگی البته به‌تنهایی نه مثبت است، نه منفی، بلکه یک انتخاب زیباشناختی است که نویسنده، کارگردان یا هر دو انتخاب می‌کنند.
مسئله زمانی ایجاد می‌شود که آنچه به صحنه می‌آید، از حداقل استانداردها و قواعد لازم هم برخوردار نباشد. در این صورت، اثر به‌اجرادرآمده، چه «متن‌محور» باشد، چه «فرم‌محور»، کار ضعیف و نامعتبری محسوب می‌شود. وضعیت نامطلوب آثار به‌اجرادرآمده در بخش بین‌الملل سی‌وششمین جشنواره تئاتر فجر از همین آسیب جدی برخوردار بود. طبیعی است که هدف، شکستن کلیشه‌های رایج و سنتی آثار نمایشی، برای خلق آثار آوانگارد باشد، اما با رعایت حداقلی از قواعد و داشتن حداقلی از ارتباط با آثار فاخر پیشین، زیرا هیچ اثر نو و اصیلی در خلأ خلق نمی‌شود.
به همین دلیل است که حداقلی از حضور سنت زیباشناختی برای یک کار نو و آوانگارد، حتی برای یک اثر سنت‌شکن، ضروری است. در غیراین‌صورت، کار و اثر خلق‌شده، یا تکرار وضع پیشین است یا گونه‌ای از شلختگی، بدون نوآوری و فقط رها از هرگونه قاعده زیباشناختی.
آثار به‌اجرادرآمده در بخش خارجی جشنواره سی‌وششم تئاتر فجر، از همین منظر دچار آسیب جدی و فراوان بودند. برای آسیب‌شناسی آثار بخش بین‌الملل تئاتر فجر، نیازی نیست به تضاد «متن‌گرایی» و «فرم‌گرایی» پرداخت، زیرا این تضاد، نه اصالت دارد، نه برای منظور پاتولوژی تئاتری، مفید است، زیرا «متن» و «فرم» در اجراهای صحنه‌ای، در یک ساختار قاعده‌مند زیباشناختی، معنایی، دلالت‌گرا، نشانه‌شناختی و مفهومی است که جایگاه و ارزش مناسب را پیدا می‌کنند، چراکه هیچ‌کدام به‌تنهایی در یک اثر نمایشی، واجد ارزش یا فاقد ارزش زیباشناختی صحنه‌ای و روایتی دراماتیک نیستند.
اگر بحث ممیزی‌های آثار نمایشی، به‌ویژه در بخش آثار خارجی را به‌مثابه یک علت جدی، جداگانه بررسی کنیم، در این صورت، عمده‌ترین علت برای شناسایی آسیب آثار نمایشی در بخش بین‌الملل جشنواره تئاتر فجر ایران، «فقدان کیفیت نمایشی و زیباشناختی»آنهاست.
به‌جز نمایش «دهن‌گُنده» اثر «والنتاین دایننس» از بلژیک، بقیه آثار به‌اجرادرآمده بخش خارجی، از منظر همین آسیب، در سطح متوسط و زیر متوسط بودند. در چنین وضعیتی اگر در جشنواره بین‌المللی تئاتر، به هنگام انتخاب آثار، یکی از دو گرایش «متن‌گرا» یا «فرم‌گرا»، بر دیگری ترجیح داده شود، آن آسیب ذکرشده بیشتر و شدیدتر آشکار می‌شود، زیرا آثار به‌اجرادرآمده، دچار آسیب روش‌شناختی «تقلیل‌گرایی» هم می‌شوند که در این صورت، بعد از آسیب‌شناسی آثار به‌اجرادرآمده، باید آنها را مورد «نقد» هم قرار داد. (فهم تمایز منطقی «نقد» از «آسیب‌شناسی» ضروری است؛ تمایزی که در اندیشه ایرانی، به‌ویژه در نقدنویسی، نهادینه نشده و تبدیل به یک گفتمان تحلیلی- انتقادی نشده است). این آسیب «کیفی- زیباشناختی» موجود در آثار خارجی منتخب جشنواره تئاتر فجر، فقط ریشه درونی (منطقی) ندارد، بلکه واجد ریشه‌ها و علل زمینه‌ای (تاریخی) هم هست.این ریشه تاریخی را می‌توان با طرح یک پرسش، بهتر شناخت؛ این پرسش که چرا نیم‌قرن قبل در ایران، هم مدیریت قوی تئاتری وجود داشت، هم آثار حرفه‌ای بین‌المللی، ولی 50 سال بعد، نه اثری از مدیریت قوی تئاتری وجود دارد، نه اثری از اجراهای دیدنی، ماندگار، ارزشمند، حرفه‌ای و بین‌المللی؟
اندیشیدن به آن «آسیب» و این «پرسش»، امکان شناخت «مسأله تئاتر ایران» را فراهم می‌کند؛ این «مسئله» که چرا تئاتر ایران، جهانی و بین‌المللی نشده است.
بین‌الملل تئاتر فجر و یک آسیب‌شناسی ضروری
دسته‌بندی: گوناگون
تاریخ انتشار: ۱۳۹۶ اسفند ۱۵, سه‌شنبه ساعت ۳:۳۰۰ رأیبدون امتیاز
وضعیت نامطلوب آثار به‌اجرادرآمده در بخش بین‌الملل سی‌وششمین جشنواره تئاتر فجر که فقط مربوط به همین دوره از جشنواره نیست، بحرانی است که علل و دلایل متعدد دارد؛ علل و دلایلی که نه از سوی منتقدان، نه از سوی مدیران و نه از سوی خود اهالی تئاتر، مورد...
این مطلب برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود کیفیت مطالب کمک می‌کند.
در حال بررسی رأی شما...