رام‌شدگی سابت

1 چند روز پیش جلوی تئاتر شهر با زینب، یکی از هم‌کلاسی‌های قدیمی، گرم صحبت از تئاترها و زندگی و دوران دانشگاه بودیم که یهو گفت: «چه کفش‌های خوشگلی داری، از کجا گرفتی؟ راستی می‌دونی ما دهه‌شصتی‌ها از روی کفش، «طرف» رو انتخاب می‌کردیم؟ همین‌طور که «طرف» داشت از دانش و فهم و شعور بالای خودش و کمالات و چشم و ابروی ما حرف می‌زد، ما داشتیم در ذهنمون می‌گفتیم کفشاش چقدر باکلاسن، خودشه». دهه‌شصتی‌ها اهمیت زاویه دید و منظر نگاه را خوب می‌فهمند، چون ما مدام مجبور شده‌ایم منظرمان به چیزها را تغییر دهیم. در هر برهه‌ای دانسته‌ایم که تحلیلمان از زاویه قبلی ما را به بیراهه برده است، اما هنوز هم گاهی از منظر کفش انتخاب می‌کنیم و لبخند می‌زنیم؛ مثلا منظر نگاه ما به پروژه «سابت» قدری با منظر گردانندگان آن فرق دارد. از دید ما عنوانی که برای پروژه انتخاب شده بود و با نگاه به ایده نظری منتشرشده‌اش در اینجا و آنجا اشتباه بود؛ نظریه‌پردازانش این سری از اجراهای خاص را بینارشته‌ای نامیده‌اند. ما در زبان فارسی رشته را، اگر بخواهیم دقیق باشیم معادل دیسیپلین گذاشته‌ایم. به‌همین‌واسطه از دیسیپلین هنر یا دیسیپلین علوم انسانی و ... یاد می‌کنیم. در ادامه و در دل یک دیسیپلین ما از مدیا (یا رسانه‌های) مختلفِ بیانی استفاده می‌کنیم؛ یعنی نقاشی و موسیقی را مدیا یا رسانه‌های بیانی می‌دانیم که به دیسیپلین
هنر تعلق دارند.
روزی که می‌خواستم به تماشای «رام‌شدگی»، یکی از اجراهای پروژه سالانه اجراهای بینارشته‌ای تهران (سابت)، بروم، انتظار داشتم با اجرائی که حاصل همکاری چند رشته (دیسیپلین) مثل هنر، پزشکی و علوم اجتماعی است مواجه شوم، اما بعدتر فهمیدم با برپاکنندگان پروژه اختلاف منظر داشته‌ایم. همراه‌شدن یک موزیسین و یک هنرمند تجسمی و یک کارگردان تئاتر برای به‌صحنه‌آوردن یک اجرا زیر عنوان اجرای «بینارشته‌ای» آدرس‌غلط‌دادن به تماشاگر است. همراه‌بودن این سه نفر که هماره معمولِ حوزه تئاتر و اجرا بوده است، اما اگر اصرار و تأکید بر همکاری هنرمندان تجسمی و موسیقی و اجرا و ترکیب این سه مدیوم بود، در بهترین حالت ما می‌توانستیم تماشاگر یک اثر مولتی‌مدیا باشیم و البته که رام‌شدگی یک مولتی‌مدیای پیش‌پاافتاده و فضاحت‌بار بود. باید اعتراف کنم یکی، دو اجرای آتیلا پسیانی (مثل متابولیک) و رضا حداد جزء بهترین مولتی‌مدیاهایی هستند که دیده‌ام؛ اجراهایی که شکاف میان بیان‌های مختص به هر یک از مدیاها و رسانه‌های مختلفِ حاضر در اجرا را نپوشانده‌ و سعی نکرده‌اند هویت رسانه‌ای هرکدام از مدیاهای مورداستفاده را به‌نفع یک کلان‌روایت
مخدوش کنند.
2 چند روز پیش قبل از آنکه جلوی تئاتر شهر برسم، در یکی از پیاده‌رو‌های خیابان انقلاب، جلوی ویترین یکی از کتاب‌فروشی‌ها ایستاده بودم، اما به‌جای کتاب‌ها داشتم زیرچشمی و از سر کنجکاوی دو پسربچه‌ای را نگاه می‌کردم که داشتند در پیاده‌رو از دور می‌آمدند. آن دو بازیگوشانه داشتند سربه‌سر هم می‌گذاشتند، به سمت هم لگدپرانی می‌کردند و با همان صدای شاد و سرحالِ 10، 11 سالگی‌شان حرف‌های رکیک ردوبدل می‌کردند. به محض اینکه به من نزدیک شدند، یکی از آن‌ دو با همان سرعت کنارم آمد و در کسری از ثانیه ژست و نگاه و لحن و صدایش را تغییر داد و گفت: «یه دونه می‌خری؟ تو رو جون عشقت، (و از آنجا که ممکن است از آن عشق‌ها نداشته باشم) تو رو جون مادرت یه دونه بخر...» و چون خنده من قطع نمی‌شد، بی‌خیال شد و باز در کسری از ثانیه همه آن مؤلفه‌ها را تغییر داد و دوید به سمت دوستش و لگدی پراند و رفتند. کمی که فکر کردم متوجه شدم چقدر این بخشِ نمایشی کارِ آن پسربچه شبیه خیلی از تئاترهایی است که در چندسال اخیر دیده‌ام؛ چیزی که من اسمش را گذاشته‌ام «اپیدمی لحنِ غم‌بار». اجراهایی که قسمت اعظمشان را روایت شکل می‌دهد، بازیگرانی دارند که رو به مای تماشاگر می‌ایستند و با لحنی غم‌بار مصائب خود را روایت می‌کنند؛ لحنی که ماحصل تغییر تن صدا و در لحظه‌هایی حساس، لرزاندن آن است، اما اگر آنجا کمی به بدن بازیگر دقیق شویم می‌بینیم آن لحن نتیجه طبیعی بدن او نیست و مگر صدا جزئی از بدن ما نیست؟ و مگر من می‌توانم بدون بدنی که رنج می‌کشد صدایم از رنج و اندوه بلرزد و لحن کلامم غم‌بار شود؟ بدن بازیگر دروغ نمی‌گوید، حتی آن‌گاه که صدایش به اپیدمی لحن غم‌بار دچار شده باشد. بخشی از تئاترمان دیگر صادق نیست و ما به آن عادت کرده‌ایم. آسیبِ ازدست‌رفتن «زندگی» در تئاترمان خیلی جدی است. رام‌شدگی نمونه
جدیدتر آن بود.