اگرچه سفر لودریان به تهران کوتاه بود؛ اما همین سفر بعد از ماه‌ها پس‌و‌پیش‌شدن انجام شد و بیراه نیست اگر تبعات این سفر هم ماه‌ها ادامه پیدا کند؛ چراکه ممکن است مهم‌ترین اتفاق پیش‌رو سفر امانوئل مکرون، رئیس‌جمهوری فرانسه، به تهران باشد. سخنان ژان ایو لودریان پیش از عزیمت به تهران حاکی از این بود که سفری چندان دلچسب در انتظار او و میزبان‌ها نیست؛ زیرا تصاویر منتشرشده از ملاقات‌ها نیز نشان می‌دهد میز مذاکره جذابی پیش‌روی تهران و پاریس نیست. لودریان در تهران دنبال چه بود؟ وزیر خارجه فرانسه گفت در سفر به ایران دنبال این است تا درباره نقش منطقهای ایران و موضوع موشکی با میزبان مذاکره کند. این موضع فرانسه بسیار مشابه موضع دولت فعلی ایالات متحده آمریکاست و گویی آنها درصدد برآوردن انتظارات دونالد ترامپ هستند؛ اصلاح برجام با مذاکره درباره نقش منطقهای ایران توان موشکی کشور. آمریکا این دو نیت خود را به‌عنوان اصلاح برجام نام‌گذاری کرده و خواستار همراهی اروپا با این هدف شده است. او تهدید کرده تعلیق تحریم‌های هستهای در موعد پیش‌رو؛ یعنی در ماه می (اردیبهشت) را انجام نمی‌دهد تا اروپا این اصلاحات را عملی کند. موضع ایران در‌این‌باره چیست؟ جمهوری اسلامی ایران معتقد است برجام توافقی است که نمی‌توان در آن تغییری ایجاد کرد؛ به‌ویژه آنکه این توافق بین دو یا سه کشور نیست، بلکه توافقی چند‌جانبه بین ایران و شش کشور است؛ از همین رو، آمریکا نمی‌تواند درباره سرنوشت آن تصمیم بگیرد. همچنین مقامات مسئول ایرانی معتقد هستند که برجام را نمی‌توان به هیچ موضوع دیگری گره زد؛ چون این توافق کار خود را به‌درستی انجام داده و در حال انجام است. درباره مسائل منطقهای، ایران علاقه‌مند به ایفاکردن نقش پررنگ‌تری است، همچنین تأکید دارد اروپا نیز باید نقش جدی‌تر و سازنده‌تری در منطقه ایفا کند. بدون شک، موضوع موشکی مسئله‌ای حساس‌تر برای ایران است؛ موضوعی که با مسائل دفاعی کشور گره خورده و نقشی امنیتی برای ایران دارد. به نظر می‌رسد موضع ایران در قبال مسائل موشکی، جدی‌تر و سخت‌تر از موضوع پیشین مذاکره؛ یعنی بحث هستهای است و جمهوری اسلامی به‌راحتی حاضر به مذاکره در این زمینه و امتیازدهی نخواهد شد. آنچه پیش‌رو است، روزهای سخت دیپلماسی و برجام است؛ روزهایی که شاید هریک از طرفین، برجام را به چیزی گره بزند که انتفاع این توافق را برای ما کمتر از پیش کند. باید دید فرانسه به‌عنوان رهبر جریان اروپایی، چه مسیری را در پیش خواهد گرفت و چگونه نقش میانجی تهران – واشنگتن را دنبال خواهد کرد.
تحلیل شما از سفر آقای لودریان، وزیر امور خارجه فرانسه، به تهران چیست؟ او به اهداف خود از این سفر که مذاکره منطقهای و موشکی اعلام شده بود، رسید؟
فرانسوی‌ها در دوره مکرون به سیاست‌های گذشته کشور خود انتقاد داشتند، بنابراین تلاش کردند دو کار را انجام دهند؛ اول اینکه ظرفیت‌های مغفول فرانسه را به‌ویژه در منطقه MENA؛ یعنی خاورمیانه و شمال آفریقا، تقویت کنند و دوم اینکه در ارتباط با ایران، نقش میانجی را برای حفظ برجام ایفا کنند؛ درعین‌حال برای ایفاکردن این نقش، تلاش کنند موضوع نگرانی‌های آمریکا را به‌عنوان موضوع نگرانی‌های فرانسه مطرح کنند و با آمریکا همکاری کنند تا ایران را پای میز مذاکره احتمالا موشکی و منطقهای بکشانند. این چارچوب عملیاتی فرانسه در ارتباط با ایران و منطقه است. سفر وزیر امور خارجه فرانسه به ایران، با این هدف انجام شد که میزان آمادگی ایران را برای شروع مذاکرات موشکی و منطقهای آزمایش کند و ببیند چطور می‌تواند از این ظرفیت‌ها برای میانجیگری در روابط ایران و آمریکا در ارتباط با برجام استفاده کند. مشخص است مذاکره وزیر امور خارجه فرانسه با طرف ایرانی، بسیار صریح و شفاف انجام گرفته است. ابهامات احتمالی‌ای که فرانسه درباره نیت ایران و نرمش احتمالی آن داشت، رفع شد. برای آنها روشن شد که ایران قصد ندارد در مذاکرات موشکی به‌صرف انجام مذاکره موشکی، وارد گفت‌وگو شود و اگر قرار باشد چنین مذاکراتی در آینده انجام شود، باید در چارچوب موازنه‌های تسلیحاتی در منطقه انجام شود؛ به این معنا که ایران این آمادگی را دارد با همه کشورها درباره انبارشدن تسلیحات در منطقه که اروپا و در رأس آن فرانسه در فروش آنها نقش داشته‌اند، مذاکره کند و در ازای آن، موضوع برنامه‌های موشکی ایران را پیش بکشد. در چنین بستری، امکان مذاکره موشکی ایران وجود دارد؛ اما قطعا روشن شد اینکه ایران پای میز مذاکرات بیاید و تحمیل‌های مورد توجه آمریکا را به صورت یک‌جانبه بپذیرد، نه امروز و نه هیچ زمان دیگری ممکن نخواهد بود. درعین‌حال علاقه‌مندی ایران به همکاری با اروپا در موضوعات منطقهای نیز اعلام شد. ایران آماده است با فرانسه درباره موضوعات و علاقه‌مندی‌های مشترک ازجمله سوریه و یمن، همکاری کند تا ایران و فرانسه تلاش کنند انرژی دیپلماتیک خودشان را برای پایان‌دادن به جنگ و اعلام آتش‌بس در یمن و خاتمه‌دادن به کشتارهای جاری و مبارزه با تروریسم در سوریه، صرف کنند. فکر می‌کنم آنچه در نهایت از مذاکرات بیرون آمد، پیداشدن نکات مشترکی بود که بین ایران و فرانسه و به‌طور کلی بین ایران و اروپا درباره موضوعات منطقهای وجود دارد و می‌تواند مورد استفاده قرار بگیرد. بنابراین این سفر در مقدمه سفر آقای مکرون به ایران، نقطه عطف شایان توجهی است.
با روشنگری‌ای که در این سفر رخ داده، فکر می‌کنید سیاستی که فرانسه از این پس در پیش می‌گیرد، چگونه خواهد بود؟
فرانسوی‌ها بسیار عمل‌گرا و پراگماتیست هستند و درعین‌حال محدودیت‌های قدرت خودشان را در ارتباط با ایران درک می‌کنند. همان‌طور که دیدگاه‌های ایران به‌صراحت به طرف فرانسوی منتقل شد، به‌همین‌ترتیب ما هم باید نقطه عزیمت فرانسه را در ارتباط با مسائل منطقه درک کنیم. یک دیدگاه شایع و نادرست در ایران این است که فرانسه در پیروی کامل از ایالات متحده و پیام‌فرستادن به آمریکای ترامپ و دلجویی از اوست که به این نوع موضوعات - مسائل موشکی و منطقهای- علاقه نشان می‌دهد، درحالی‌که سیاست خارجی فرانسه دارای نوعی استقلال همیشگی از آمریکاست. این استقلال نسبتا هم بالاست و اوج آن را در سال ۲۰۰۳ و در مخالفت با جنگ عراق دیدیم. اکنون و به‌ویژه در دوره مکرون، اشتیاق به استقلال از آمریکا به‌مراتب بیشتر دیده می‌شود. واقعیت این است که آنها نگرانی‌هایی در ارتباط با موضوعات منطقهای دارند؛ به‌این‌خاطر که جهان عرب بخشی از تاریخ فرانسه است و همین امروز هم به‌طور مستقیم در امنیت داخلی فرانسه (به‌واسطه شش میلیون مسلمانی که در این کشور زندگی می‌کنند) تأثیر می‌گذارد. البته در یک اولویت‌بندی، منطقه مغرب عربی اولویت آنهاست، اما درعین‌حال حوزه مشرق عربی و شامات هم بخشی از نگرانی‌های فرانسه است. بنابراین فرانسوی‌ها نگاه و نگرانی‌هایی مستقل از آمریکا در رابطه با مسائل منطقه دارند که البته در نگاه اول به نظر می‌رسد که در پیروی آمریکاست، اما واقعیت این نیست. ما به‌سختی می‌توانیم با آمریکایی‌ها درمورد موضوعاتی مانند بحث‌های موشکی یا منطقهای به توافق برسیم، درحالی‌که چنین ظرفیت بالقوه‌ای در روابط فرانسه و ایران وجود دارد. فرانسوی‌ها در حال تلاش هستند که به هر قیمتی برجام را حفظ کنند. از آنجایی که می‌دانند آمریکایی‌ها به مسائل منطقهای علاقه‌مند هستند و هم در شعار و هم در لفاظی‌های خود آن را پیش‌فرض حفظ برجام قرار داده‌اند، طبیعی است که فرانسه امتیازاتی برای آمریکایی‌ها تدارک دیده تا ترامپ را در برجام نگه دارد. به موازات این مسئله با پیگیری نگرانی‌های مستقل خودشان، منافع سنتی خودشان را در این منطقه به دست آوردند. فکر می‌کنم در نهایت فرانسوی‌ها نگاه واقع‌بینانه‌ای خواهند داشت و می‌توانند ترمز عاقلانه خوبی برای آمریکایی‌ها باشند. نهایتا من به نقشی که فرانسوی‌ها می‌توانند ایفا کنند خوش‌بین هستم. فرانسوی‌ها متوجه زیان‌باربودن دیدگاه‌های ترامپ نه‌تنها درباره برجام، بلکه درباره تمام موضوعات خاورمیانه هستند.
