آشنایی با اصطلاح اجنبی

اجنبی به نامحرم و بیگانه گفته می شود. اجنبی با توجّه به نسبیّت مفهوم آن، احکام گوناگونی دارد که در باب‌های مختلف مانند زکات، تجارت، دین، ضمان، مضاربه، هبه، نکاح، شفعه و قصاص آمده است و در این جا به نمونه‌هایی از آن‌ها اشاره می‌شود.

اجنبی
اجنبی به نامحرم و بیگانه گفته می شود.

تعریف اجنبی
اجنبی به معنای دوم مفهومی نسبی، و نسبت به موضوعات مختلف، متفاوت است. غیر خویشاوندان نسبی (ارحام) نسبت به انسان، غیر ولیّ اصلی (پدر و جدّ پدری) نسبت به مولّی علیه (کودک و دیوانه)، کافر نسبت به مسلمان، غیر شوهر نسبت به زوجه، غیر دو طرف‌ عقد نسبت به عقد، غیر مالک یا کسی همچون ولىّ و وکیل- که به منزله مالک است- نسبت به مال، غیر شریک نسبت به مال مشترک و سرانجام، غیر مدیون نسبت به دین، اجنبی و بیگانه‌اند.

اجنبی با توجّه به نسبیّت مفهوم آن، احکام گوناگونی دارد که در باب‌های مختلف مانند زکات، تجارت، دین، ضمان، مضاربه، هبه، نکاح، شفعه و قصاص آمده است و در این جا به نمونه‌هایی از آن‌ها اشاره می‌شود.

احکام اجنبی از انسان(غیر محارم)
چنانچه شخصی که به او هبه شده، اجنبی باشد، هبه کننده تا زمانی که عین مال هبه شده باقی است، می‌تواند به مال خود رجوع کند و از هبه آن منصرف شود. [۱] در صورت عدم حضور محارم میت زن، ارحام وی برای دفن او بر اجنبی مقدّمند. [۲] اگر در میان ارحام شخص، کسی مستحق زکات باشد، وی برای دریافت زکات بر اجنبی مقدّم است. [۳]

احکام اجنبی از عقد(غیر دو طرف عقد)
قرار دادن حق خیار در عقد معاملات برای اجنبی صحیح است. [۴]
بنا بر قول مشهور، شرط کردن سهمی از سود برای اجنبی (غیر مالک و عامل) در عقد مضاربه باطل است. [۵]

احکام اجنبی از مولّی علیه (غیر پدر و جدّ پدری)
اگر پدر با مشارکت اجنبی فرزند خود را بکشد، ولىّ مقتول تنها می‌تواند اجنبی را قصاص کند و در صورت قصاص اجنبی، پدر باید نصف دیه اجنبی را به ولیّ او بدهد و در صورت قصاص نشدن اجنبی، باید آن نصف را به ولىّ مقتول بپردازد. [۶][۷]

احکام اجنبی از مسلمان (کافر)
اجنبی از مسلمان، کافران کتابی، ذمّی و حربی هستند که هر یک از احکام ویژه‌ای دارند.

احکام اجنبی از زوجه (غیر شوهر)
باردار کردن زن با نطفه مراد اجنبی حرام است. [۸]

احکام اجنبی از مال (غیر مالک و کسی که به منزله او است)
بر اجنبی در صورت تصرف در مال مانند فروختن یا‌اجاره دادن، عنوان فضولی اطلاق می‌شود و صحّت آن، منوط به اجازه مالک یا کسی است که به منزله مالک باشد. [۹]

احکام اجنبی از مال مشترک
اگر شریک سهم خود از مال مشترک را به اجنبی بفروشد، حق شفعه برای شریک او ثابت می‌شود. [۱۰]

احکام اجنبی از دین (غیر مدیون)
اجنبی می‌تواند بدهی شخص بدهکار را به طور مجّانی- حتی بدون اجازۀ وی- به طلبکار بپردازد که در این صورت، ذمّه مدیون بری می‌شود. [۱۱][۱۲]

ـــــــــــــــ
پانویس
۱. ↑ جواهر الکلام،ج۲۸، ص۱۸۳.
۲. ↑ العروة الوثقی،ج۱، ص۴۴۲.
۳. ↑ العروة الوثقی،ج۲، ص۳۲۴.
۴. ↑ جواهر الکلام،ج۲۳، ص۳۴.
۵. ↑ جواهر الکلام،ج۲۶، ص۳۶۸.
۶. ↑ جواهر الکلام،ج۴۲، ص۳۱۰.
۷. ↑ تکملة المنهاج، ص۶۵.
۸. ↑ منهاج الصالحین (خویی)،ج۱، ص۴۲۷.
۹. ↑ منهاج الصالحین (خویی)ج۲، ص۱۷.
۱۰. ↑ هدایة العباد (گلپایگانی)،ج۱، ص۴۰۲.
۱۱. ↑ منهاج الصالحین (خویی)،ج۲، ص۱۸۳.
۱۲. ↑ تحریر الوسیلة،ج۱، ص۶۴۸.



منبع:‌ وبسایت ویکی فقه