شفقنا- هر ساله به مناسبت روز جهانی بدون دخانیات، ۳۱ماه می‌مصادف با ۱۰خرداد، اقدامات و فعالیت‌های گسترده‌ای در سطح کشور با همکاری ارگان‌های ذیربط به منظورحمایت طلبی برای اجرای سیاست‌های موثر بر کاهش مصرف دخانیات و ارتقای سطح آگاهی عمومی به ویژه جوانان و نوجوانان نسبت به مضرات استعمال دخانیات انجام می‌شود.
بیتا مهدوی در روزنامه اطلاعات نوشت؛ با توجه به این که بیماریهای قلبی و عروقی از جمله سکته‌های قلبی، از عوامل اصلی مرگ و میر در جهان امروز است موضوع روز جهانی بدون دخانیات سال ۲۰۱۸ به دخانیات و بیماریهای قلبی با شعار «تنباکو به قلب صدمه می‌زند» اختصاص یافته است.
استعمال دخانیات یکی از شایع‌ترین علل مرگ و میر در سراسر جهان است و این در حالی است که هر ساله حدود ۷میلیون نفر در جهان در اثر مصرف دخانیات جانشان را از دست می‌دهند که با توجه به پیش بینی‌های انجام شده در مورد افزایش جمعیت تا سال ۲۰۳۰ این میزان به ۸میلیون مرگ در سال افزایش خواهد یافت. حدود ۸۰درصد از مرگ و میرهای زودرس ناشی از مصرف دخانیات در کشورهای کم درآمد و یا درآمد متوسط و با ایجاد مشکلات و موانعی برای تحقق اهداف توسعه رخ می‌دهد.
بررسی‌های وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی نشان می‌دهد که هر سال در کشورحدود ۱۳هزار نفر به دلیل مصرف سیگار جانشان را ازدست می‌دهند. بدون در نظر گرفتن سن، جنس، نژاد، عوامل فرهنگی و آموزشی مصرف دخانیات تهدیدی برای هر انسان محسوب شده و رنج و بیماری، مرگ و فقر را برای فرد و خانواده به ارمغان آورده و اقتصاد ملی را هدف قرار می‌دهد.
بررسی‌های انجام شده
تحقیقات انجام شده توسط سازمان جهانی بهداشت حاکی ازاین است که در هر دقیقه، بیش از ۱۰میلیون نخ سیگار در سراسر دنیا به فروش می‌رسد و این در حالی است که در هر ۸ثانیه، یک نفر به علت عوارض ناشی از مصرف سیگار، در گوشه‌ای از دنیا جانش را از دست می‌دهد. براساس این بررسی‌ها، سیگار عامل ابتلا به ۲۵درصد از سرطان‌های منجر به فوت و همچنین باعث ۴۰ درصد عوارض و اختلالات قلبی است. بالا رفتن آگاهی درباره اثرات منفی سیگار بر سلامتی و افزایش محدودیت‌ها، سیگار کشیدن را در کشورهای پیشرفته به میزان ثابتی کاهش داده است. در حالی که سیگار کشیدن و مصرف سایر انواع توتون در کشورهای توسعه یافته در حال کاهش است، در کشورهای در حال توسعه، این میزان روبه افزایش است. هم چنین مصرف سیـگار در میان افرادی که دارای سطح تحصیلات و درآمد پائین تری هستند در حال افزایش است. حدود ۱۰درصد جمعیت کشورروزانه بیش از ۳میلیارد تومان خرج سیگارمی کنند. درحالی که دولت بیش از ۲ برابر مصرف سیگار، هزینه بیماری‌ها و درمان عوارض ناشی از استعمال دخانیات می‌کند که این بودجه عظیم توسط اقلیت فوق به اکثریت ۸۶ درصدی جامعه تحمیل می‌شود.
در این تحقیقات آمده است،در کشور حدود ۱۰درصد افراد دخانیات استعمال می‌کنند که از این تعداد حدود ۲۲درصد را مردان و۲درصد را هم زنان تشکیل می‌دهد. در شهرهای مختلف و حتی کلانشهرهایی مانند تهران، میزان مصرف دخانیات در مناطق مختلف، متفاوت است؛ به عنوان مثال در مناطق ۱ و ۲ تهران، شیوع استعمال دخانیات هم به صورت روزانه، هم تفریحی و حتی تجربی به نسبت سایر ناحیه‌ها بالاتر است.
علت گرایش جوانان به سیگار
دکتر آرش نیک خلق ـ دبیر علمی انجمن زندگی بدون دخانیات در مورد علت گرایش جوانان به سیگار به گزارشگر روزنامه اطلاعات می‌گوید: سن شروع مصرف سیگار از اهمیت زیادی برخورداراست زیراکه بدنبال اولین مصرف،فرد شروع به کشیدن سیگار می‌کند و این در حالی است که علل و دلایل یک نوجوان ۱۴ ساله برای کشیدن سیگار با یک فرد ۲۵ ساله متفاوت است.
وی با بیان این مطلب که ایده‌آل و آرمان‌های جوانان از طریق اجتماع بخصوص دیدن فیلم‌هاو بر نامه‌های سرگرم‌کننده برایشان بوجود می‌آید می‌افزاید: جوان برای اینکه خودش را نشان دهد کنجکاوی‌ها و هیجاناتی که در درونش وجود دارد راابراز کند شروع به کشیدن سیگار می‌کند. این در حالی است که استعمال دخانیات در اکثر فیلم‌های سینمایی به نمایش در می‌آید وفلان هنرپیشه معروف در زمانی که استرس دارد سیگار می‌کشد یا مثلا وقتی که می‌خواهد کار هیجان انگیزی را انجام دهد سیگار گوشه لبش می‌گذارد و وقتی نوجوان این صحنه‌ها را می‌بیند این احساس را پیدا می‌کند که برای کاهش استرس باید سیگار بکشد و یک تجربه جدید برایش ایجاد می‌شود. از طرف دیگر متاسفانه رسانه‌ها اطلاعات زیادی در مورد مضرات سیگار به نوجوان و جوان نمی‌دهند و والدینی داریم که نمی‌دانند چگونه باید فرزندانشان را آگاه کنند حتی روانپزشکان اجتماعی هم که روی ترک سیگار کار می‌کنند نمی‌دانند چگونه باید با نوجوانان برخورد کنند و انگیزه ترک را در آنان ایجاد کنند.
جوانی که هیچ راهی برای بالندگی ندارد چه جورمی خواهد خودش را در جامعه نشان دهد. این بستر نا آگاهی که در رسانه و خانواده‌ها وجود دارد به همراه عدم رعایت قوانین کنترل دخانیات باعث افزایش مصرف سیگار در کشور می‌شود. به عنوان مثال فروش سیگار نخی در کشور ممنوع است. جوان هیچ وقت نمی‌رود یک بسته سیگار بخرد زیرا نمی‌تواند آن را پنهان کند از این رو هر روز یک نخ سیگار می‌خرد و بدین ترتیب سیگاری می‌شود.
مطالعات علمی نشان داده است وسوسه کشیدن اولین نخ سیگار که فرد به هر علت شروع می‌کند تا ۲ سال در ذهنش می‌ماند و یک سوم افرادی که اولین نخ سیگار را شروع می‌کنند سیگار کشیدنشان برای تمام عمرشان ادامه پیدا می‌کند.
عدم اجرای قوانین صحیح
دکتر نیک خلق در مورد عدم اجرای قوانین صحیح یاد آوری می‌کند: قانون عدم فروش سیگار به افراد زیر ۱۸سال نه تنها باز دارنده نبوده است بلکه باعث تحریک جوانان هم می‌شود وقتی به نوجوان می‌گویم چون زیر ۱۸سال هستی به تو سیگار نمی‌فروشیم و بعد می‌بیند همه جا می‌فروشند تحریک می‌شود که بیشتر مصرف کند.
بعضی از والدین با گفتن این سخن که دهنت بوی شیر می‌دهد به طور ناخودآگاه
به جوان تفهیم می‌کنند که بچه است و سیگار کشیدن کار بزرگسالان است جوان هم برای اینکه به خانواده اش بفهماند بزرگ شده است شروع به کشیدن سیگار می‌کند. واقعیت این است که همه تقصیرها متوجه دولت و مسئولان نیست مساله مهم این است که مسئولیت پذیری شهروندی ما هم ضعیف است. تحقیقاتی دراین زمینه در ۱۵منطقه تهران انجام دادیم و متوجه شدیم در ۹۰درصد موارد مردم با دیدن جوان و نوجوانی که سیگار گوشه لبش است واکنشی نشان نمی‌دهند جالب هم این بود نوجوانان را به مغازه‌هایی که فروش سیگارتا ۱۸سال ممنوع است فرستادیم و خیلی راحت توانستند سیگار خریداری کنند.
وی با بیان این مطلب که جوانان معمولا با کشیدن ۱تا ۲نخ سیگاری می‌شوند می‌گوید: با توجه به اینکه جوان تحت تاثیر گروه همسالان قرار دارد می‌گوید: در چند سال اخیر دخترها هم به کشیدن سیگار گرایش پیدا کرده اند.
وچون زودتر بالغ می‌شوند بیشتر تحت تاثیر گروه همسالان قرار دارند و همدیگر را تشویق به مصرف سیگار می‌کنند. این در حالی است که آمارهای غیر رسمی نشان می‌دهد آمار دختر‌های سیگاری نوجوان بین ۱۴ تا ۱۷ سال از آمار پسرهای سیگاری بیشتر است. در حال حاضر اگر یک دختر جوان در حال کشیدن سیگار در داخل پارک باشد کسی عکس العمل خاصی نشان نمی‌دهد و این در حالی است که هیچ قانونی هم وجود ندارد. وجود دسترسی و عدم ملاحظاتی که باعث محدودیت فرد می‌شود باعث می‌شود که فرد خیلی راحت شروع به کشیدن سیگار کند و به دام نیکوتینی بیفتد که یکی از ۴ هزار ماده سمی دنیا است و این در حالی است که نیکوتین شدید‌ترین اعتیاد دنیا است. من به عنوان یک متخصص اعتیاد معتقدم که اعتیاد نیکوتین از شیشه بیشتر است و حتی نیکوتین از اعتیاد به تریاک هم شدید‌تر است.
دبیر علمی انجمن زندگی بدون دخانیات می‌افزاید: بر خلاف این تصور که مردم فکر می‌کنند سیگار کشیدن یک عادت است نه تنها عادت نیست بلکه اعتیاد بسیار شدیدی است که ترک آن سخت است. بر اساس بررسی‌های انجام شده از هر ۱۰۰ نفر سیگاری تنها ۳ تا ۵ درصد در بهترین شرایط می‌توانند سیگار را ترک کنند و این در حالی است ۱۰ درصد از افرادی که شیشه مصرف می‌کنند می‌توانند آن را ترک کنند. شاید هم به تجربه دیده باشید افرادی که تریاک وشیشه را ترک کرده‌اند نتوانسته‌اند سیگارش را ترک کنند.
شرکت‌های چند ملیتی این باور غلط را که کشیدن سیگار عادت است را در اذهان مردم جا انداخته‌اند در حالی مدارکی وجود دارد که شرکت‌های دخانی چند ملیتی از ۶۰سال قبل می‌دانستند که نیکوتین اعتیادآور است. ولی این مساله را بروز ندادند. متاسفانه امروزه افراد تحصیل کرده و فرهیخته ما فکر می‌کنند سیگار کشیدن یک عادت است و با تریاک،حشیش و شیشه متفاوت است این در حالی است که از نظر اعتیاد نیکوتین یک مولکول مرموز و موذی است که با روش‌های مختلف بدن را تحت سلطه قرار می‌دهد.
تاثیر سیگار بر قلب و عروق
دکتر امیر رضا سلحشوری ـ متخصص قلب و عروق در مورد تاثیر سیگاربر بیماریهای قلب و عروق به گزارشگر روزنامه اطلاعات می‌گوید: استعمال دخانیات با اثرگذاری بر روی عوامل انعقادی و نیز تغلیظ خون، احتمال تشکیل لخته و بسته شدن سرخرگ‌ها را افزایش می‌دهد و همچنین سیگار با اثر بر روی رگ‌های کوچک، خون‌رسانی به بخش‌های انتهایی اندام‌ها را مختل می‌کند که این عارضه در افراد دیابتی که گرفتاری اعصاب محیطی نیز دارند، بسیار خطرناک است و احتمال قطع عضو را هم افزایش می‌دهد.
وی می‌افزاید: سیگاری‌ها در دهه‌های سوم و چهارم زندگی خود ۵برابر دیگران در معرض ابتلا به حمله‌های قلبی هستند به طوری که یک سال پس از ترک سیگار، خطر بیماری عروق قلب در بیماران کاهش پیدا می‌کند و ۱۵سال پس از ترک، خطر نسبی مرگ ناشی از بیماریهای قلبی عروقی به حد افراد غیرسیگاری می‌رسد.
این متخصص قلب و عروق با اشاره به این مطلب که تنگی نفس، تپش قلب و افزایش فشارخون از اثرات قلبی زودرس استعمال دخانیات است یاد آوری می‌کند: مصرف سیگار به تنهایی خطر بیماری عروق قلبی را به طور متوسط ۲ برابر افزایش می‌دهد و این در حالی است که سیگار عامل ۲۱درصد بیماریهای کشنده قلبی است و دود سیگار مرگ و میر ناشی از بیماریهای قلبی را برای همسران و فرزندان افراد سیگاری تا ۳ برابرافزایش می‌دهد. همچنین اضطراب ناشی از استعمال دخانیات خطر سکته قلبی مجدد را ۲برابر و مرگ را ۳برابر می‌کند و افسردگی نیز در ۲۵درصد بیماران دچار ناراحتی قلبی حاد دیده می‌شود و مرگ ومیر آنان را ۴ برابر می‌کند.
عوارض نیکوتین
دکتر سلحشوری با بیان این مطلب که سیگار کشیدن از راه‌های مختلفی بر قلب تأثیر می‌گذارد، می‌گوید: دود سیگار محتوی نیکوتین است که یک ماده شدیداً اعتیاد آور است، ۳ اثر فوری در بدن دارد. ضربان در حال استراحت قلب را افزایش می‌دهد، فشار خون را موقتاً بالا می‌برد و رگ‌های خونی را منقبض می‌کند. برخلاف افزایش ضربان قلب ناشی از فعالیت‌های بدنی، افزایش ضربان قلب به دلیل نیکوتین، حتی زمانی که فرد در حال استراحت است، ادامه می‌یابد. دود سیگار همچنین دارای مونو کسید کربن است و زمانی که استنشاق می‌شود، به کاهش توزیع اکسیژن در مغز، قلب و سایر قسمت‌های بدن می‌انجامد. به علاوه، سیگار کشیدن می‌تواند با کاهش خون‌رسانی و اکسیژن رسانی به جنین، به عوارضی در حاملگی منجر می‌شود. مونو کسید کربن میزان اکسیژن در دسترس قلب را کاهش می‌دهد و به افزایش چربی در لایه‌های داخلی شریان، به وضعیتی که به تصلب شراین معروف است، کمک می‌کند. در نهایت، رگ‌های خونی، سفت‌تر و باریک‌تر می‌شود و جریان خون کاهش می‌یابد. گاهی یک لخته تشکیل می‌شود و جریان خون را می‌بندد. این انسداد علت عمده سکته‌های قلبی و مغزی است.
وی می‌افزاید: سیگاری‌ها علاوه بر اینکه مشکلات مزمن بهداشتی زیادی مانند سرفه، کوتاهی نفس و عفونت‌های مکرر تنفسی را تجربه می‌کنند. دچارمشکلات جدی دراز مدت مانند بیماریهای قلبی و ریوی مانند آمفیزم و سرطان‌های دهان و ریه هم می‌شوند.
این متخصص قلب و عروق با بیان این مطلب که به دنبال قطع مصرف دخانیات، خطر نسبی ایجادسرطان به طورقابل توجهی کاهش می‌یابد، یاد‌آوری می‌کند: بهترین راه پیشگیری از ابتلا به سرطان، سیگار نکشیدن است و این در حالی است که در استعمال دخانیات تنها خود فرد در معرض خطر و بیماری قرار ندارد، بلکه دود سیگار موجب بروز آسیب‌های جدی و خطرناک و از جمله سرطان و بیماریهای قلبی و عروقی در همسر و فرزندان و تمامی افرادی که در آن فضای بسته قرار دارند، می‌شود.
وی با بیان اینکه سرطان سومین عامل مرگ و میر در کشور به شمار می‌رود، می‌گوید: با اجرای طرح‌های فرهنگ سازی و آموزشی و عزم جدی دولت برای اجرای طرح‌های پیشگیرانه و محدودیت استعمال سیگار و دیگر انواع دخانیات در محل‌های عمومی، می‌توان در راه ارتقاء دانش و سلامت جامعه گام برداشت.
مزایای ترک سیگار
ـ کاهش خطر ابتلا به بیماریهای قلبی تا نصف و کاهش شانس ابتلا به مشکلات مربوط به قلب حتی اگر فرد مبتلا به بیماریهای قلبی باشد.
ـ کاهش خطر تشکیل لخته خونی
ـ کم شدن شانس ابتلا به انواع مختلف سرطان
ـ کاهش خطر ابتلا به آمفیزم (یک بیماری وخیم ریه که به دستگاه تنفسی آسیب می‌رساند)
ـ بهبود افزایش تحمل ورزش و شرکت در برنامه‌های ورزشی
ـ بهبودی در احساس طعم و مزه و بوی غذاها
ترک سیگار فرآیند سخت و مشکلی است اما با کوشش و تلاش می‌توان سیگار را ترک کرد. راه‌های زیادی برای ترک سیگار وجود دارد. اگر قصد دارید سیگار را ترک کنید از پزشک متخصص در این امر کمک بخواهید
