
شفقنا – سحرگاه نوزدهم ماه رمضان، زمین به لرزه افتاد و دریاها به موج آمد و آسمان ها متزلزل شد و درهای مسجد به هم خورد و جوش و خروش از ملائکه آسمان ها بلند شد و باد سیاهی به وزیدن گرفت به گونه ای که جهان را تاریک کرد و صدای نالۀ جبرئیل در میان آسمان و زمین بلند شد؛ ابن ملجم ملعون به سوی علی(ع) حمله کرد و با شمشیری که هزار درهم خریده بود و با هزار درهم زهر آلود کرده بود ،بر فرق مبارک آن حضرت ضربتی زد که به گفتۀ خودش اگر آن ضربه را در بین اهل زمین قسمت کنند ،همه را هلاک می کند.

شب نوزدهم، اول شب های قدر است؛ همان شبی که بر لبان مولی علی(ع) مدام ذکر “انّا لله و إنّا إلیه راجعون” جاری بود؛ شبی که علی(ع) در محراب افتاد و صدایش بلند شد و فرمود: «بسم الله و بالله و علی ملّه رسول الله فزت و ربّ الکعبه» سوگند به خدای کعبه که رستگار شدم.
شب قدر همان شبی است که در تمام سال شبی به خوبی و فضیلت آن نمی رسد و عمل در آن بهتر است از عمل در هزار ماه و در آن شب (شب قدر) تقدیر امور سال می شود و ملائکه و روح که اعظم ملائکه است در آن شب باذن پروردگار بر زمین نازل می شوند.
مردم ایران در سراسر کشور در این شب، فوج فوج به هیئات، مساجد، تکایا و حسینه ها آمدند و گرداگرد هم به غم و اندوه نشستند، به تلاوت قرآن پرداختند، دعای جوشن کبیر خواندند و قرآن ها را بر سر گرفتند؛ در فضیلت دعای جوشن کبیر آمده است: هر که آن را در ماه رمضان سه بار بخواند، خدا بدن او را بر آتش جهنم حرام مى کند، و بهشت را براى او واجب می گرداند، و دو فرشته را بر او مى گمارد تا او را از گناهان حفظ کنند، و در طول زندگى خود در امان خدا باشد و در پایان روایت آمده: امام حسین(ع) فرمود: پدرم على بن ابیطالب علیه السّلام به حفظ این دعا وصیّت کرد، و نیز اینکه آن را بر کفن ایشان بنیوسم و به اهل خود تعلیم دهم و آنان را به خواندنش ترغیب نمایم؛ این دعا مشتمل بر هزار نام از نام هاى خدا است و اسم اعظم نیز در آن است.

اگرچه در فضیلت اعمال شب نوزدهم ماه مبارک رمضان سخن بسیار گفته شده، اما علما و بزرگان دین همواره تأکید کرده و می کنند که این شب، شب تفکر و تأمل است، تفکر در اعمال خود و تأمل در رفتار خود با دیگران؛ در نهایت ضروری است که انسان تبلور نور قرآن را در وجود خود مشاهده کند و خویش را پیدا کند.
امیرالمومنین(ع) در خطبه ۱۰۳ نهجالبلاغه پیامی دارند که توجه به این پیام میتواند کمک کند که ما شب قدر را درست دریافت کنیم. در این پیام حضرت میفرماید «عالم کسی است که قدر خود را بشناسد و در جهل انسان همین بس که قدر خود را نشناسد».
انسان باید مرتبه، اندازه، ضعف، قدرت، استعداد، توان و … خود را بشناسد و بداند که چگونه موجودی است؟ برای چه در این مرتبه از وجود قرار گرفته است و کجا و چگونه باید برود؟ اگر انسان به همین امر توجه کند بسیاری از راهها برای وی گشوده میشود چرا که شب قدر شب خود انسان است و تا انسان نخواهد و تلاش نکند و مسیر خود را ترسیم نکند اتفاقی نمیافتد.

شب قدر شب نگارش خود انسان بر اساس پاک کردن اشتباهات گذشته و تلاش برای بازسازی آینده است. در حکمت ۱۴۹ نهجالبلاغه نیز حضرت فرموده است: «انسانی که قدر خود را نشناسد هلاک میشود». همچنین در حکمت ۵۶ نهجالبلاغه حضرت از مردم سؤال میکند «آیا آزادهای نیست که این پستیها و این دنیای نکوهیده و وابستگیهای پست را برای اهلش باقی گذارد و خود را آزاد کند» یعنی حضرت مردم را دعوت میکنند که خود را آزاد کنند از پستیها و وابستگیهای نادرست، خلافها، گناهها و … .
شب قدر شب آزاد کردن خود از وابستگیهای نادرست و بستن خود به آنچیزی است که انسان باید به آن وابسته باشد. به قول حافظ «خلاف حافظ از آن زلف تابدار مباد که بستگان کمند تو رستگارانند».
به نظر میرسد شب قدر شبی است که دو اتفاق باید در آن رخ دهد اول اینکه انسان خود را از وابستگیهای نادرست آزاد کند و دوم اینکه خود را به حق پیوند بزند آنوقت است که قیمت پیدا میکند. در حکمت ۵۶ نهجالبلاغه حضرت علی(ع) فرمودند که «برای وجود شما انسانها بهایی به جز بهشت نیست پس خود را به کمتر از آن نفروشید». متأسفانه ممکن است انسان خیلی چیزها بداند و دانشهای فراوانی کسب کرده باشد اما خودش را نشناسد و قدر و اندازه خود را نداند.

همه در شب قدر دو کار به صورت اساسی انجام دهیم اول پالایش وجودمان و پاک کردن هر آنچه اشتباه در زندگیمان است و دوم نگاشتن نسخه درست زندگیمان؛ خدا در شب قدر این فرصت را داده که انسان گناهانش را از کتاب زندگیش پاک کند و به درستی نسخه زندگی خود را نگارش و تصویرگری کند. حتی خوب است که انسان آنچه که باید پالایش کند را یاداشت کند این فرصت فقط برای انسان است و هیچ موجودی به جز انسان چنین فرصتی و شب قدری ندارد که بتواند خود را بازنگری و بازسازی کند. البته براساس نظر بسیاری از اندیشمندان هر شبی که انسان بتواند چنین کند شب قدر است.
بنابراین همه چیز برای آن است که در سایه شناخت قدر، بنده قدرِ خود را دریابد و قرآن را با پیامبر قرآن و امر را با صاحب الامر و لذت انسان بودن را در طریق عبودیت درک کند که سعادت در گرو بندگی خداست.
