به گزارش گروه اندیشه خبرگزاری شبستان، به مناسبت فرا رسیدن 21 تیرماه که در تقویم رسمی کشور «روز عفاف و حجاب» نام گرفته است مروری کرده ایم بر فلسفه، کارکردها و برکات عفاف و حجاب و اینکه آیا حجاب صرفاً برای زنان است یا اسلام و دیگر ادیان نظری جز این دارند!
لباس انسان نخست تابع فرهنگ
حجاب در واقع نوعی پوشش آمیخته با عناصر فرهنگی و مذهبی است. بنابراین، کیفیت و نوع پوشش در واژه حجاب مستتر است. از این رو، لباس پوشیدن، پدیده ای است که با ویژگی های مختلف فردی و اجتماعی گره خورده و آن را از دیدگاه های مختلفی همچون روان شناسی، اخلاق، اقتصاد، جامعه شناسی، مذهب، قانون، تاریخ و جغرافیا می توان مورد بررسی قرار داد.
انگیزه اصلی لباس پوشیدن در 3 نیاز آدمی ریشه دارد. اول اینکه او را از سرما، گرما و برف و باران حفظ می کند، دیگر اینکه برای حفظ عفت و شرم به او کمک می کند و سوم آنکه به او آراستگی، زیبایی و وقار می بخشد. هرچند انگیزه اصلی پیدایش لباس پاسخگویی به این سه نیاز اصلی است ولی نباید به اشتباه تصور شود که این همه اختلاف و تنوع را که در لباس افراد جوامع مختلف و در دوران های مختلف دیده می شود تنها با در نظر گرفتن این اصل می توان توجیه کرد. گروه های سنی، جنس، طبقات مختلف اجتماعی، شرایط اقلیمی، اقتصادی، اجتماعی و مذهبی بر این تنوع اثرگذار است. برای مثال در اسلام درباره پوشش تن، قواعد و دستوراتی وجود دارد و اصطلاح حجاب در جامعه امروز ما گویای همین پوشش اسلامی است. بنابراین، لباس انسان نخست تابع فرهنگ و سپس تابع سلیقه شخصی او است.
نگاهی به وضعیت پوشش در جوامع غربی نشان می دهد که تغییر نوع پوشش در آنجا با تغییر ارزش های این جوامع همزمان بوده است. همراه با رشد سرمایه داری در این جوامع، ارزش های مادی و مصرف گرایی به شدت گسترش یافته و در این وضعیت نوع لباس به سمت پوشش های تنگ و چسبیده به بدن گرایید.
آثار اجتماعی حجاب
حجاب تنها یک دستورالعمل دینی و وظیفه شرعی برای زنان مسلمان نیست، بلکه از ضرورت های اجتماعی جوامع انسانی است که با وجود آن منافع و تاثیرات شگرفی در جامعه پدیدار شده و عدم رعایت آن، زیان ها و آثار مخربی در فرهنگ عمومی اجتماع و حتی اقتصاد و سیاست برجای می گذارد.
زن در پرتو حفظ این ارزش می تواند عامل نیرومندی در جهت حفظ سنت ها و روابط اجتماعی سالم و ارزش های انسانی و معنوی باشد. به همین دلیل حجاب بارزترین نشانه هویت زن مسلمان به شمار می رود.
استحکام نهاد خانواده
از آثار اولیه رعایت حجاب در جوامع، استحکام نهاد خانواده به عنوان کوچکترین و مهمترین نهاد اجتماعی است. با رعایت اصل حجاب و پوشش در محیط بیرون از خانواده، حریم زن و شوهر حفظ می شود و خانواده دارای ثبات خواهد شد.
خداوند در سوره مبارکه نور می فرماید: «وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ یَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَیَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا ۖ وَلْیَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَىٰ جُیُوبِهِنَّ ۖ...، به زنان مؤمن بگو چشم های خود را از نگاه های هوس آلود فرو گیرند و دامان خویش را حفظ کنند و زینت خود را جز از آن مقدار که نمایان است، آشکار نکنند و اطراف روسری های خود را بر سینه افکنند»(نور، آیه 31).
درحالی که زنان با خودآرایی و با پوشش نامناسب در محیط اجتماع، زندگی خانوادگی خود و دیگر افراد جامعه را به خطر می اندازند و با کشاندن جاذبه های جنسی خود به کوچه و بازار، افراد جامعه را همیشه در حالت نوعی مقایسه قرارمی دهند که این امر اختلافات زیادی را درون خانواده ها باعث می شود. پس اولین منافع و مضرات در رعایت و عدم رعایت حجاب به خود فرد برمی گردد؛
آرامش روانی
دومین اثری که حجاب و عفت ورزی در جامعه به وجود می آورد، ایجاد آرامش روانی و دوری از التهابات درونی است. عدم پوشیدگی زنان و معاشرت های بی بند و بار زنان و مردان همواره هیجان ها و التهابات جنسی را افزایش می دهد و در صورت پذیرش، هر روز سرکش تر شده و به صورت یک بیماری و عطش روحی مطرح می شود.
حفظ کرامت زن
حفظ کرامت و شخصیت زن به وسیله حجاب و پوشش است. اگر نگوییم همه زنان، بیشتر زنان علاقه مندند جدای از زیبایی های جسمانی و خصوصیات ظاهری، مورد توجه قرار گیرند و قبل از اینکه نگاه جنسی به آنها شود، به عنوان یک انسان دارای فضیلت و استعداد شناخته شوند و به اعتبار شخصیت انسانی شان، در جامعه ارزشمند باشند، نه اینکه به خاطر زیبایی های جسمانی مورد ارزیابی قرار گیرند و بسیاری از کمالاتشان تحت الشعاع ظواهرشان ناشناخته و پنهان باقی بماند.
اسلام نگاه دنیای امروز را به زن به عنوان یک کالای مصرفی و یک وسیله جنسی برای تبلیغ کالاهای مختلف و عاملی برای جذب مشتری و... نمی پذیرد. به همین دلیل است که حفظ هویت واقعی زن را در گرو پوشش و حجاب اسلامی می داند.البته حجاب از منظر اسلام به معنای صرف پوشاندن نیست، قرآن با بیانی لطیف در این باره می فرماید: « وَیَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ» یعنی به زنان با ایمان بگو شرمگاهشان را حفظ کنند.
حفظ سلامتی زنان
یکی دیگر از آثار مهم رعایت حجاب در جامعه، حفظ سلامتی و دوری از بیماری های مختلف است. نبود پوشش مناسب زنان و به دنبال آن بی بند و باری و لجام گسیختگی جنسی علاوه بر اثرات روحی و روانی، پیامدهای جسمی زیادی را به دنبال دارد؛ در حالی که بسیاری از این عوارض و بیماری ها آفریده خود انسان ها هستند؛ بلاهایی همچون ایدز که همه ساله میلیاردها دلار صرف درمان و ساختن واکسن برای پیشگیری از آن می شود، توسط انسان های بی بند و بار به وجود آمده است .
در کشورهایی که اصول اخلاقی رعایت نمی شود و از مذهب نیز فاصله گرفته اند، آمار مبتلایان به این بیماری مهلک بیشتر است. در مقابل کشورهایی که به اخلاقیات معتقدند و حجاب و پوشیدگی زنان نیز در آنجا بیشتر است، تعداد این بیماران کمتر است و هر جا که فرهنگ غرب و به دنبال آن فرهنگ برهنگی و بی بند و باری رواج می یابد، این بیماری ها نیز شیوع بیشتری پیدا می کند و همه اینها ساخته دست انسان های جاهل قرن بیستم است.
استحکام جوامع اسلامی در برابر نفوذ بیگانگان
مهم ترین اثر حجاب حفظ استحکام و استواری جوامع است. جاسوسان زبده استمعارگران در کشورهای اسلامی با شناخت فرهنگ حاکم بر کشورهای مسلمان نشین مهم ترین مجاری و ابزار نفوذ در فرهنگ ملی و مذهبی آنها را همین امر تشخیص دادند. در همین راستا مستر همفر جاسوس کهنه کار انگلیسی می گوید: «در مسأله بی حجابی زنان باید کوشش فوق العاده ای به عمل آوریم تا زنان مسلمان به بی حجابی و رها کردن چادر مشتاق شوند. باید با استناد به شواهد تاریخی ثابت کنیم که پوشیدگی زن از دوران بنی العباس متداول شده است و مطلقاً سنت اسلام نیست و چادر لباس قدیمی ایرانیان قبل از اسلام بوده و پس از آنکه زنان را از چادر و عبا بیرون آوردیم، باید جوانان را تحریک کنیم که دنبال آنها راه بیفتند تا در میان مسلمانان فساد رواج یابد.»
در این میان نظرات بزرگان و اندیشمندان اعم از مسلمان و غیرمسلمان نیز می تواند به خوبی این کارکردها را نشان دهد.
مقام معظم رهبری
«همیشه به شکل غلطی در نظام های طاغوتی به زن نگاه شده؛ امروز در غرب هم همین جور است. حالا عده‌ای از زنان - مثل خیلی از مردان - در همین نظام های غربی شخصیت های برجسته و محترم و پاکیزه‌ای ممکن است در بیایند، لیکن نگاه عمومی به زن که در فرهنگ غربی نهادینه شده، نگاه غلطی است؛ نگاه ابزاری است، نگاه اهانت‌آمیز است. از نظر غرب، علت اینکه شما نباید توی چادر باشید، نباید حجاب داشته باشید، این نیست که آزاد باشید. شما دارید میگوئید من با حجاب هم آزادی دارم. او چیز دیگری مورد نظرش است؛ زن را برای نوازش چشم مرد، برای بهره‌وری نامشروع مرد، می خواهند به شکل خاصی در جامعه ظاهر بشود. این، بزرگترین اهانت به زن است؛ حالا ولو با چندین لفّاف تعارف‌آمیز این را بپوشانند و اسم های دیگری رویش بگذارند.» (بیانات در دیدار جمعی از بانوان قرآن‌پژوه کشور ۱۳۸۸/۷/۲۸)
آیت الله جوادی آملی
اسلام زن را در سایه حجاب و سایر فضائل به صحنه می آورد تا معلم عاطفه، رقت، درمان، لطف و صفا و مانند آن باشد. زن وقتی با سرمایه غریضه به جامعه آمد دیگر معلم عاطفه نیست. فرمان شهوت می دهد، نه دستور گذشت.
حجاب زن تنها مربوط به خود او نیست تا بگوید من از حق خود صرف نظر کردم. حجاب زن مربوط به مرد نیست تا مرد بگوید راضی ام. حجاب زن مال خانواده نیست تا اعضا خانواده رضایت بدهد. حجاب زن حقی است الهی. حرمت و حیثیت زن به عنوان حق الله مطرح است. و از نظر قرآن مجید زن امین حق الله است. (به نقل از زن در آئینه جمال و جلال)
استاد شهید مرتضی مطهری (ره): مرد بر خلاف آنچه ابتدا تصور می رود، در عمق روح خویش از ابتذال زن و تسلیم و رایگانی او متنفر است. مرد همیشه عزت و استغنا و بی اعتنایی زن را نسبت به خود ستوده است.
چارلی چاپلین: دخترم هیچکس و هیچ چیز دیگر را در این جهان نمی توان یافت که شایسته آن باشد که دختری ناخن پای خود را به خاطر آن عریان کند، برهنگی بیماری عصر ماست، به گمان من تن عریان تو باید از آن کسی باشد که روح عریانش از آن توست.
برتراند راسل (فیلسوف انگلیسی): از لحاظ هنر مایه تأسف است که به آسانی بتوان به زنان دست یافت و خیلی بهتر است که وصال زن دشوار باشد، بدون آنکه غیرممکن گردد. بدیهی است وقتی اجازه دادیم هر کاری آزاد باشد، آزار جنسی، مزاحمت ها و تجاوز به عنف هم افزایش پیدا می کند، جامعه ای که علیه شرم و حیا اعلام جنگ کرده، دشمن زنان است. (فمنیست در آمریکا تا سال ۲۰۰۳، ص ۲۰۰)
آلفرد هیچکاک: معتقدم زن هم باید مانند فیلمی پرهیجان باشد بدین معنا که ماهیت خود را کمتر نشان دهد و بگذارد مرد برای کشف آنها بیشتر به خود زحمت دهد.
ایمانوئل کانت: در عشق جنسی، عاشق معشوق را تنها به دید یک شیء اشتها آور می نگرد. به محض آنکه معشوق در اختیار قرار گرفت و آن رغبت آرام گرفت، دیگر دور انداخته می شود مثل دور انداختن لیمویی که کاملا مکیده شده یعنی رابطه جنسی به تنهایی و بدون عشق حقیقی، تحقیر طبیعت انسانی است.
ویل دورانت: آنچه بجوئیم و نیابیم عزیز است. زیبایی به قدرت میل بستگی دارد. میل با اقناع و ارضاء ضعیف و با منع و جلوگیری قوی می گردد.
زنان دریافتند که دست و دل بازی مایه طعن و تحقیر است و این امر را به دختران خود یاد دادند.
حیا یکی از دلفریبی های زن است. زنان بی شرم و حیا جز در موارد زودگذر برای مردان جذاب نیستند.
لئو تولستوی: مسبب ازدیاد طلاق در اروپا را تمدن فاسد و اختلاط جنسی و نبودن حجاب دانسته و گفته که زن به واسطه معاشرت با مردی که موافق میل اوست، از همسر خود روی می گرداند و محبت صادقانه به عنوان اساس رابطه خانوادگی در اروپا نادر است.
نتیجه آنکه حجاب از ارزنده‌ترین نمودهای فرهنگی، اجتماعی در تمدن ایرانی - اسلامی است که پیشینه آن به قبل از ورود اسلام می‌رسد، اما در فرهنگ اسلامی به اوج تعالی و منتهای ارزش و اعتبار خود می‌رسد.
حجاب و عفاف پدیده مذهبی-ارزشی مهمی در تعالیم اسلامی است و توجه به زمینه‌های فرهنگی-اجتماعی به عنوان بستر آن بسیار شایسته و لازم است و اشاعه و تعمیق آن به آموزش‌های بنیادین و مداوم در خانواده، مدرسه، دانشگاه و اجتماع نیاز دارد.
بدیهی است که در کنار شرایط مساعد اجتماعی برای ارزش تلقی کردن و الگوپذیری این فرهنگ، نیازمند درونی و نهادینه شدن آن در وجود افراد است بدون شک رسیدن به این هدف نیازمند مشارکت و توجه جدی همه نهادها و دستگاه‌ها به صورت مستمر و هدفمند است.
آمنه مستقیمی
پایان پیام/9
