به گزارش گروه اندیشه خبرگزاری شبستان، حجت الاسلام امیرعلی حسنلو، مدرس حوزه و مدیر گروه تاریخ و سیره مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات حوزه علمیه یادداشتی اختصاصی با عنوان «حکمت قربانی در عید قربان، تجدید خاطره عشق و ایثار و پله ترقی به پارسایی» فلسفه این آیین دینی عبادی را تشریح کرده است که در ذیل به حضورتان تقدیم می شود:

عید سعید قربان
عید قربان، روز ثبوت و اثبات عشق و تسلیم است. روزی است که انسان در برابر معشوق، هیچ بودن همه چیز را میپذیرد، خود و همه چیز را فدای او میکند و «تعبّد» را که نتیجه عرفان، شهود و دیدن یار است، به معرض دید میگذارد. امروز باید به گونهای عمل کنیم و به نوعی از آزمایش و امتحان به درآییم که ابراهیم وار و اسماعیل وار عشق و تسلیم را به نمایش بگذاریم. امروز باید خاطره عشق و ایثار حضرت ابراهیم علیهالسلام و حضرت اسماعیل علیهالسلام و حضرت هاجر علیهاالسلام را تجدید کنیم. امروز باید معلوم شود که عشق و ایمان ما، در چه مرتبهای و آروزی وصل در چه حدی است و تا چه اندازهای به تعبد و تسلیم دست یافتهایم.
ابراهیم(ع) با قربانی نمودن نفس به رتبه ای در میان انبیاء رسید که امامت و نبوت در آن جمع شد و نسل امامت در نسل او محقق شد و مهدی فاطمه(س) از فرزندان او است؛ همه این مراتب معنوی به جهت ایثار و اخلاصی به دست آمد که ابراهیم فرزند عزیز خود را به قربانگاه برد و با شیطان مبارزه نمود؛ عید سعید قربان یکی از جلوه های بزرگ منزلت معنوی ابراهیم و خاندان ابراهیم که اهل بیت(ع) هستند، است.
عید قربان روز محو جمال یار بودن
ابراهیم علیهالسلام هنگامی که از آزمایشهای پیدرپی کامیاب به درآمد و به خوبی آنها را به پایان رساند، به مقام «امامت» نایل شد. هنگامی که در «منا»، در قربانگه یار، قربانی خویش را حاضر کرد و سراپا تسلیم محض و سرشار از عشق و تعبد شد، دل از غیر دوست برداشت و محو جمال و دیدار یار شد:
چنان پر شد فضای سینه از دوست که فکر خویش گم شد از ضمیرم
در اینجا که با عشق، ایثار و تسلیم ذبیح خود، اسماعیل را فدا میکرد، از جانب معبود، ندا آمد که: هان ای ابراهیم، به خوبی امتحان دادی و اکنون «فدیه»ای که برایت فرستادهایم قربانی کن که بیش از این از تو نمیخواستیم.
عید قربان روز سربریدن منیت
امروز، با سربریدن قربانی، تمام «انانیت»ها و هواها را سر میبریم و از هر آنچه غیر خداست میبریم و چشم امید و طمع، از غیر او میبندیم. امام معصوم علیهالسلام به «شِبلی» فرمود:... هنگامی که قربانی خویش را ذبح میکردی، آیا بدین نکته آگاه بودی که گلوی طمع را میبری؟ و آیا به این حقیقت توجه داشتی که به ابراهیم خلیل علیهالسلام اقتدا کرده و فرزند عزیزت را به قربانگاه دوست آوردهای تا فدای معشوق کنی؟ شبلی گفت: نه توجه نداشتم.... فرمود: پس قربانی نکردی!
امام خمینی(ره) درباره این ایثار ابراهیم چنین فرمود : «... عیدی که انسانهای آگاه را به یاد قربانگاه ابراهیمی میاندازد؛ قربانگاهی که درس فداکاری و جهاد را در راه خدای بزرگ به فرزندان آدم و اصفیا و اولیای خدا میدهد... این پدر توحید و بتشکن جهان به ما و همه انسانها آموخت که قربانی در راه خدا پیش از آن که جنبه توحیدی و عبادی داشته باشد جنبههای سیاسی و ارزشهای اجتماعی دارد. به ما و همه انسانها آموخت که عزیزترین ثمره حیات خود را در راه خدا بدهید و عید بگیرید. خود و عزیزان خود را فدا کنید و دین خدا را و عدل الهی را برپا نمایید.»
حکمت های قربانی کردن در اسلام
از آنجا که قانونگذار و شارع احکام اسلام خداوند حکیم است، تمام دستورات و قوانین اسلام بر اساس حکمت یا حکمتهای بسیار دقیق و سودمند برای مخلوقات وضع شده است، هر چند ممکن است ما از بسیاری از علل و حکمتهای آن آگاه نباشیم. از جمله قوانین و احکام اسلام این است که افرادی که حج تمتع بجا میآورند واجب است در روز عید قربان در سرزمین منی قربانی کنند
علما با استفاده از آیات و روایات حکمتها و فلسفههای متعددی برای قربانی در حج بیان کردهاند که در اینجا به بعضی از آنها اشاره میکنیم:
1.قربانی نماد مبارزه با تعلّقات نفسانی:
قربانی کردن حاجیان در روز عید قربان، نمادی از قربانی کردن هواهای نفسانی و ذبح نفس اماره است. همانطوری که دستور خداوند به حضرت ابراهیم(ع) در مورد ذبح حضرت اسماعیل(ع) برای این منظور بوده است تا آن حضرت در پرتو این عمل با سرسختترین و ریشه دارترین عامل تعلّق نفس که حُبّ و دوستی فرزند است مبارزه کند و با اطاعت از خدا تعلّق نفسانی را ریشه کن سازد. بنابر این، همانطور که اطاعت از این دستور نقش تربیتی بزرگی در جهت رهایی از زندان نفس و تعلّقات حضرت ابراهیم(ع) و حضرت اسماعیل(ع) داشته و مقام و منزلت آنان را نزد خداوند بالاتر برده است، بر این اساس، قربانی کردن حاجیان در واقع نوعی جهاد با نفس در جهت زدودن تعلّقات و وابستگیهای دنیایی و مادی و رهایی از زندان مالپرستی و دنیاطلبی است.
2.کسب تقوا و تقرّب به خداوند:
قربانی کردن و تقسیم آن بین فقرا و خویشاوندان تمرین سخاوت و دست گشادگی است که در سایه آن تقوا حاصل می شود؛ لذا در حج و در غیر حج این عمل مورد سفارش است؛ قرآن مجید در این زمینه میفرماید: «نه گوشتها و نه خونهاى آنها، هرگز به خدا نمیرسد. آنچه به او میرسد، تقوا و پرهیزگارى شماست...»؛ بنابراین حکمت انجام دادن قربانی، تقرب قربانی کننده به سوی خدا و تعالی و تقوای اوست. بنابراین، قربانی آنگاه پذیرفته است که با تقوا انجام گیرد و روح این عمل تقوا باشد.
از این رو، هدف خداوند از واجب کردن قربانی در حج و قرار دادن آن در ردیف مناسک، این است که حاجیان با پیمودن یکی از پله های نیل به تقوا را با کشتن نفس پیموده و در مسیر تکامل و رسیدن به مرتبه ی انسان کامل قرار گیرند و روز به روز به خدا نزدیکتر شوند، همه عبادات کلاسهاى تربیت است. قربانى، درس ایثار و فداکارى و گذشت و آمادگى براى شهادت در راه خدا را به انسانها میآموزد، و درس کمک به نیازمندان و مستمندان است.
3. کمک به مستمندان و اطعام آنان:
کامل ترین مناسک عبادی اسلام که در آن انسان مومن با طی مراحلی مدارج عالی سیر سلوک را تمرین می کند مناسک زیبا و پرمعنای حج است ؛ یکی از مناسک مهم حج پس از وقوف در عرفات و مشعر و مناسک دیگر قربانی کردن است، قربانی در حج دستور صریح قرآن کریم است که پیامبر اکرم(ص) نیز این منسک را انجام داد و به احسن وجه تمام کرد، آیات قرآن کریم این است که به مستمندان باید کمک نمود و داین آیات ازجمله اهداف قربانى کردن این است که گوشت آن به مصارف مفید برسد هم قربانى کننده از آن استفاده کند و هم قسمتى را به فقیران نیازمند برساند ،بر اساس این هدف ارزشمند، مسلمانان مجاز نیستند گوشتهاى قربانى را در سرزمین منى روى زمین بیندازند تا گندیده شود و یا در زیر خاکها مدفون کنند، بلکه گوشتهای حاصل از قربانی در سرزمین مقدس منی باید در درجه اول به مصرف افراد نیازمند آن سرزمین برسد و اگر نیازمندانى در آن روز و در آن سرزمین پیدا نشوند باید آن را به مناطق دیگر حمل کنند و در اختیار نیازمندان قرار دهند. حتی بر اساس این حکمت نیز اگر این گوشتها به موقع به دست افرد نیازمند نرسد و فاسد گردد، نباید گفت پس قربانی لازم نیست! بلکه مسلمانان باید سعی کنند با استفاده از امکانات پیشرفته این ثروت عظیم را حفظ کرده و در اسرع وقت در اختیار نیازمندان قرار دهند. به عبارت دیگر، نباید گفت چون به دست فقرا نمیرسد، قربانی نکنید، بلکه باید گفت چون قربانی واجب است و یکی از حکمتهای آن هم استفاده فقرا از این گوشت است، باید امکانات لازم را فراهم کرد.
4. بخشش گناهان
امام صادق علیهالسلام در پاسخ پرسشی، در مورد فلسفه قربانی فرمودند: با اولین قطرهای که از خون قربانی بر زمین میچکد، صاحب آن قربانی آمرزیده میشود، و این بدان جهت است که معلوم شود که چه کسی بدون چون و چرا و از سر عشق و تسلیم، اطاعت می کند. خدا فرموده است: از گوشت و خون قربانی به خدا نمی رسد، بلکه آنچه به حساب خدا در می آید، تقوای شماست. بنگر که چگونه قربانی هابیل پذیرفته و از آنِ قابیل مردود شد؟
5. تمرین غلبه بر هواهای نفسانی
حکمت مهم دیگر قربانی، طبق بیان نورانی امام سجاد علیهالسلام این است که حج گزار و قربانی کننده با تمسک به حقیقت پرهیزگاری، گلوی دیو طمع را بریده، او را بکشد. بنابراین، صرف ذبح گاو و گوسفند و یا نحر شتر و رها کردن آنها بدون توجه به فلسفه قربانی، مایه تعالی حج گزار نخواهد بود. از این رو شایسته است قصد او از این عمل، کشتن دیو درونی و ذبح طمع و تمنیات باشد و با این نیت و آرزو به این عمل اقدام کند و بایاد خدا در این تمرین وارد شود تا آثار آن در زندگیش نمایان و متجلی گردد.
در این روز مسلمانان با رفتن به قربانگاه و قربانی کردن، این سنت خلیل علیهالسلام را تجدید می کنند و نیز عشق، تسلیم و تعبّد را به مرحله عمل و آزمون می گذارند و هنگام قربانی کلماتی را که ابراهیم خلیل علیهالسلام در حال قربانی زمزمه می کرد، خلیل وار تکراتر و عاشقانه می گویند: بار خدایا، همچنان که از ابراهیم، خلیلت، و موسی کلیمت و محمد حبیبت، قبول کردی، این قربانی را از ما بپذیر.
درس های عید قربان
1.تمرین ایثار
قربانی کردن در روز عید، زنده نگه داشتن روح ایثار پدران و تسلیم بودن فرزندان را به ما می آموزد. عید قربان، مقدم داشتن وظیفه را بر غریزه به ما یاد می دهد و این که چگونه حضرت ابراهیم علیهالسلام خشنودی خداوند و تکلیف را بر تمایلات شخصی و غریزه فرزند دوستی خود مقدم داشت. لذا باید این روز مبارک را عید گرفت. هرساله انسان در این فرصت به دست آمده باید به تمرین این عمل که ایثار بزرگی است بپردازد تا مراحلی از رشد معنوی که به یقین رشد و وسعت مادی را نیز خواهد داشت را طی کند و به مدارج بالاتری نایل شود.
2. مبارزه با شیطان
وقتی ابراهیم، اسماعیل را به قربانگاه می برد شیطان در فکر نفوذ افتاد تا با وسوسه ابراهیم بر اساس عواطف پدری و فرزندی وارد شد؛ از طرفی نیز به اسماعیل وسوسه نمود، هر دو بر شیطان پیروز و چیره شدند و به این ایثار بزرگ رضا دادند؛ ازاین رو، عید قربان، عیدی است که باید تسلیم بودن و انقیاد کامل را در برابر مولا به منصه ظهور رساند و در این رستاخیز عظیم، که عید بزرگ مسلمانان است، به شکرانه توفیق در انجام دادن مناسک حج و پیروزی در مصاف با شیطان، آخرین ذرات باقیمانده از تعلقات غیرخدایی را در قربانگاه ذبح کنیم و این روز بزرگ را جشن بگیریم.
4. تمرین اخلاص
اخلاص عالی ترین و زیباترین قالب سنجش عبادات و پذیرش آنهاست؛ ابراهیم و اسماعیل در این تمرین به خوبی اخلاص را به منصه ظهور رساندند و مخلصانه از فرمان خداوند اطاعت کردند و عملشان قبول درگاه خداوند شد لذا خداوند به ابراهیم(ع) فرمود قربانی از تو قبول شد و جایزه اش این است که این عمل تو در تمرین بندگی و اخلاص تا قیامت اسوه و سرمشق دیگران است و خداوند قوچی از بهشت به سوی ابراهیم فرستاد تا نشان دهد نتیجه اخلاص و اطاعت از حق در آخرت این است که از بهشت به ابراهیم فرستاده شد.
5. آموختن راه قبولی از آزمون های دنیا
یکی دیگر از درس های قربان و عید بزرگ این است که انسان ها بفهمند که همواره در معرض آزمایش های سخت در زندگی دنیا هستند؛ باید مقاومت کنند و ایثار تا از این مرحله به آسانی به مرحله بالاتر راه یابند؛ اکنون ملت ایران با وضعیت فعلی تحریم شیطان بزرگ و وسوسه و دیگر ایادی او مواجه اند؛ بایسته است که از قربانی ابراهیم و اخلاص او درس بگیرند و دست به دست هم داده و ابراهیم و اسماعیل وار از این مرحله سخت عبور کنند و فریب شیطان های زمانه را نخورند.
6.نقش وحدت و یگانگی و همدلی در پیروزی
محل همه امتیازات بندگی و امتحانات سخت برای ابراهیم(ع)، کعبه بود که جلوهگاه قدرت و جلال الهی و مرکز عشق و ایمان است و قربانگاه، تجلّی معشوق حقیقی. کعبه جایگاه همدلی و وحدت، و قربانگاه نمایش قدرت و توان آن وحدت است. کعبه به دور دوست گشتن و قربانگاه از خودگذشتن است. کعبه به گرد شمع یار پریدن و قربانگاه از غیر یار بریدن است. کعبه به معشوق پیوستن و قربانگاه از غیر او گسستن است.مسلمانان که در کعبه در چنین روزی جمع می شوند این درسی است که مسلمانان باید در یک جا جمع شوند تا بر شیاطین زمان غلبه کنند همدل باشند و متحد و همکلام و هم عهد با ابراهیم و اسماعیل که پیمان بستند و بر شیطان غلبه نمودند. همه مسلمانان حول پرچم آل ابراهیم که اهل بیت(ع) هستند فراهم شوند تا بر شیاطین غلبه کنند.
6.کمال حج پذیرش قربانی است
پایان اعمال انجام شده و سخت که از راه طولانی و اِحرام و وقوف در مشعر و عرفات و دیگر سختی های این سلوک و منسک بزرگ و دشوار است، قبولی قربانی است و آن قربان کردن مورد پذیرش است که در قالب خداوند جا بیفتد و آن جز اخلاص نیست؛ آن قربانی و آن حجی قبول است که در مرتبه معنوی خلوص انجام پذیرد و آن همه مراحل و طی این اعمال و نماز و همه و همه برای نیل به اخلاصی است که ابراهیم به آن رسید و عمل قربانی او مورد قبول قرار گرفت و تمام این حرکات او به عنوان فریضه و عمل واجب در آخرین دین الهی بر مسلمانان فرض شد، یکی از فرایض بزرگ دینی.
ما مسلم و برنامه ما قرآن است ملیت ما به پایه ایمان است
عیدی که برای ما پسندیده خدا فطر است و غدیر و جمعه و قربان است
پایان پیام/248