ابتدا، شاید پیدا کردن راه مناسب برای سازگاری با دوران بازنشستگی و سالمندی کمی سخت به نظر برسد. احتمالا از سالها پیش به نحوهی لذت بردن از این سالهای طلایی زندگی – یعنی دوران بازنشستگی – بسیار فکر کردهاید. ولی به احتمال زیاد هرگز دربارهی اثرات روانشناختی که بازنشستگی میتواند بر شما بگذارد، آنچنان فکر نکردهاید.
بازنشستگی از نظر بسیاری از آدمها به معنی از دست دادن هویت است. خواه در طول زندگی حرفهایتان به عنوان یک رئیس بانک شناخته میشدید، خواه به عنوان یک آشپز یا معلم، بازنشستگی میتواند باعث شود از خودتان بپرسید اکنون که دیگر به شکل جدی و رسمی کار نمیکنم، چه کسی هستم؟
سایر مشکلاتی که بازنشستگی به همراه دارد – از قبیل اوقات بیکاری و کاهش درآمد – نیز میتوانند سازگاری با دوران بازنشستگی را با مشکل مواجه کنند. برخی از بازنشستگان نیز پس از آنکه به طور ناگهانی مجبور هستند دست از کار بکشند، ممکن است دچار مشکلاتی در خصوص سلامت روان از جمله افسردگی و اضطراب بشوند.
اگر شما نیز در ابتدای دوران بازنشستگی هستید و احساس میکنید شادابی گذشته را از دست دادهاید، مطمئن باشید شما تنها نیستید و آدمهای بسیاری با مشکلات مشابه دست به گریبان هستند. بسیاری از بازنشستگان در این دورهی تحول با مشکلات بسیاری مواجه میشوند.
پیروی از ۸ نکتهای که در این مقاله به آنها اشاره کردهایم کمکتان میکند به شکل بهتری بتوانید با بازنشستگی سازگار شوید؛ به این ترتیب، در این فصل از زندگی نیز میتوانید احساس رضایتمندی و شادابی داشته باشید.
سازگاری با دوران بازنشستگی و سالمندی
۱. خود را برای گذر از مراحل هیجانی آماده کنید
بیشتر آدمها هنگام تلاش برای سازگار شدن با دوران بازنشستگی باید از یک فرایند هیجانی عبور کنند. در ابتدای این دوره، شاید احساس آزادی به شما دست بدهد؛ چیزی شبیه لذت تجربهی یک دورهی تعطیلات که البته قرار است تا پایان عمر ادامه یابد.
با وجود این، این احساس تازه و لذتبخش کمکم از بین میرود، و به تدریج به یک سبک زندگی آرام و کند میرسید. ممکن است مرحلهای برسید که دائما در ذهنتان از خود بپرسید، خدایا! من قبلا چه کار میکردم؟ – و پس از آن دچار اضطراب و خستگی شوید. حتی ممکن است به این خاطر که نمیتوانید به اندازهای که قبلا فکرش را میکردید، از بازنشستگیتان لذت ببرید، احساس گناه میکنید.
سرکوب این قبیل هیجانها یا انکار این احساسات میتواند به اتخاذ استراتژیهای مقابلهای ناسالمی نظیر وابستگی به الکل یا پرخوری منجر شود. خودتان را رها کنید و اجازه دهید دامنهی گستردهای از این قبیل هیجانها – هرگونه احساس و هیجانی که ممکن است به سراغتان بیاید – را تجربه کنید.
برای مقابله با این احساسات به دنبال راههای سالم باشید. شاید انجام پیادهروی، مطالعه، نوشتن، گفتگو با دیگران، یا تمرینهای یوگا میتوانند در مقابله با این هیجانها با شما کمک کنند.
۲. روزهایتان را ساماندهی کنید
پیش از بازنشستگی، زندگیتان یا برنامهی مشخص و معمول داشت؛ ساعت زنگ میزد، دوش میگرفتید، صبحانه میخوردید، احتمالا ناهارتان را بر میداشتید، و از خانه خارج میشدید. و شاید از زمانی که پایتان را از آستانهی در بیرون میگذاشتید تا پایان روز نیز تقریبا برنامهی مشخص و مشابهای داشتید.
اگر به برنامهریزی و زمانبندی علاقه دارید، بهتر است یک برنامه برای روزهای بازنشستگیتان تهیه کنید که شامل کارهایی باشد که معمولا دوست دارید در طول روز انجام دهید. در این دوره به اندازهی کافی وقت دارید تا هر فعالیتی در هر زمانی از روز را امتحان کنید تا متوجه شوید از کدامیک خوشتان میآید.
مثلا گشت و گذار در صفحات روزنامه و لذت نوشیدن یک فنجان قهوه را میتوانید در این برنامهریزی جای بدهید؛ ولی بهتر است حتما تمرینهای ورزشی، فعالیتهای اجتماعی، داوطلب شدن برای موسسههای خیریه، و غذا خوردن با خانواده را در این برنامهریزی بگنجانید.
با اینکه لازم نیست برای فعالیتهای روزانهتان برنامهی سخت و سفتی تهیه کنید، تعیین زمان مشخصی برای بیدار شدن و انجام کارهای معمول در طول روز میتواند کمکتان کند که تغییرات بزرگی را که بر اثر بازنشستگی و دور شدن از فضای کار در زندگیتان ایجاد شدهاند، آنچنان احساس نکنید.
اگر در انتخاب فعالیتهای مناسب در طول روز به ایده نیاز دارید، توصیه میکنیم مقالهی ۱۸ فعالیت مناسب افراد مسن و سالمند برای سلامت جسم و ذهنشان را مطالعه بفرمایید.
۳. اهداف کوچکی برای خود تعیین کنید
معیار موفقیت در زندگی پیش از دورهی بازنشستگی شامل رسیدن به نقاط عطفی نظیر اجرای تعهدات در محدودهی زمانی معین، تکمیل پروژهها، یا گرفتن ترفیع درجه است. پس از بازنشستگی نیز همچنان میتوانید بر اهداف زندگیتان متمرکز باشید؛ اگرچه این اهداف ممکن است کمی با اهدافی که پیش از این در زندگیتان وجود داشتند، متفاوت باشند.
تلاش برای رسیدن به اهداف میتواند به زندگیتان مفهوم ببخشد. و تکمیل پروژههای جدید میتواند حسی از موفقیت و رسیدن به دستاورد در زندگیتان ایجاد کند.
به نقاط عطف و اهداف مهمی فکر کنید که ممکن است در نخستین ماه، شش ماههی نخست، یا نخستین سال ورود به دورهی بازنشستگی میتوانید به آنها دست یابید؛ این اهداف را روی کاغذ بنویسید. آیا میتوانید ۵ کیلوگرم از وزنتان را کاهش دهید؟ به یک کشور خارجی جدید سفر کنید؟ ( بله، این اهداف میتوانند تفریحی نیز باشند!) پنج کتابی را که تاکنون خواندنشان را پشت گوش انداختهاید، به پایان برسانید؟ هیچ محدودیتی در انتخاب این اهداف ندارید.
۴. دایرهی دوستانتان را گسترش دهید
تنها و به دور از اجتماع ماندن در دورهی بازنشستگی یک خطر مهم و قابل ملاحظه به شمار میرود. پس از ۳۰ سال ملاقات هر روزه با دوستانتان و همکارانتان در محیط کار، شاید ادامهی دوستی و برقراری تماس با این افراد که ممکن است برایتان عزیز نیز بوده باشند، کمی سخت شود.
این مشکل نیز میتواند با ساماندهی امور روزانهتان تا حدودی حل شود – از یکی از دوستانتان بخواهید هر هفته دوشنبهها با یکدیگر ناهار میل کنید؛ از دوست دیگرتان بخواهید چهارشنبهها اطراف خانه خود یا وی پیادهروی کنید؛ و از دوست دیگری درخواست کنید بعد از ظهر جمعهها به کافیشاپ بروید.
اگر شما و همسرتان دوستان مشترکی دارید که آنها نیز زوج هستند، حداقل ماهی یک بار برای شام یا بازی به خانه دعوتشان کنید. اگر احساس میکنید به اندازهی کافی دوستانی را ندارید که کمک کنند فعالیتهای اجتماعیتان حفظ شود، از زمان زیادی که پس از بازنشستگی به دست آوردهاید، حداکثر استفاده را ببرید و دوستان جدیدی برای خود پیدا کنید.
برنامههایی را که در مرکز اجتماعات محلی از جمله فرهنگسراها یا سرای محله ارائه میشود، بررسی کنید یا اینکه گروهی از افرادی را پیدا کنید که مثل شما فکر میکنند و سرگرمیها و علاقهمندیهای مشترکی نظیر بیلیارد، هنرهای دستی، یا آشپزی با هم دارید. وقتی گروهی از دوستان با علائق مشترک گرد هم جمع شوند، سرگرمیها و فعالیتهای جذابی پیدا میکنند.
۵. به دنبال یک کار نیمه وقت بگردید
چه کسی گفته است آدمهایی که از یک کار بازنشسته شدهاند، دیگر تا آخر عمر نمیتوانند به کاری دیگر مشغول شوند؟ برخی از بازنشستهها پس از ترک کار و صنعتی که یک عمر برای آن زحمت کشیدهاند، به دنبال یک حرفهی دوم و کم استرس، و احتمالا نیمه وقت، میگردند.
طبق یافتههای پژوهشگران، بازنشستههایی که به انجام این نوع مشاغل دست میزنند، معمولا از لحاظ سلامت روانی و جسمی در وضعیت بهتری به سر میبرند، و طبق این گزارشها، دارای سطوح بالاتری از رضایت از زندگی هستند.
بنابراین، در محیط اطرافتان به دنبال شغلی بگردید که احساس میکنید در دورهی بازنشستگی میتواند برایتان لذتبخش باشد؛ همچنین، در اینترنت نیز میتوانید به دنبال فرصتهایی برای پیدا کردن شغل خانگی مورد علاقهتان باشید.
۶. برنامهریزی مالی جدیدی انجام دهید
حتی آدمهایی که قدرت عجیبی در پسانداز کردن دارند نیز پس از ورود به دورهی بازنشستگی باید تغییرات و اصلاحاتی در خرج و مخارجشان اعمال کنند. اگر به شکل ایدهآل به این قضیه نگاه کنیم، طی ۲۰ الی ۳۰ سال گذشته به اندازهی کافی پول پسانداز کردهاید، ولی اگر شما نیز مانند عموم بازنشستهها باشید، به احتمال زیاد آنچنان سرمایهی قابل توجهی در حساب بانکیتان ندارید.
به این موضوع فکر کنید که در این مرحلهی جدید از زندگیتان به چه چیزهایی نیاز دارید، و به چه چیزهایی نیاز ندارید. برای مثال، بودجهای را که همیشه برای خرید لباسهایی کنار میگذاشتید که در محل کارتان به تن میکردید، میتوانید حذف کنید، ولی شاید مجبور باشید بودجهای را برای پرداخت حق اشتراک یا عضویت در سازمانهای مختلفی در نظر بگیرید که همیشه دوست داشتید در دورهی بازنشستگی عضو آنها شوید.
شرایط مالیتان را به نوعی برنامهریزی کنید که بتوانید دقیقا مشخص کنید چه مقدار پول برای سرگرمی یا تفریح در اختیار دارید. شاید متوجه شوید برای آنکه بتوانید در تعطیلات عید به مسافرت بروید، باید یک کار نیمه وقت برای خود پیدا کنید. یا اینکه مطمئن شوید پول کافی جهت دعوت کردن نوههایتان برای مراسم شام هفتگی در اختیار دارید.
۷. زمانی برای داوطلب شدن برای کارهای خیر اختصاص دهید
آیا دیگر تمایلی به بازگشت به دورهی پر استرس کار و محیط کارتان ندارید؟ این مسئله قابل درک است؛ ولی احتمالا دیر یا زود به این نتیجه برسید که با داوطلب شدن به صورت برنامهریزی شده و مرتب در امور خیریه میتوانید حس اعتماد به نفس و قدرتی را که پیش از بازنشستگی در خود سراغ داشتید، دوباره به دست آورید.
فواید این کار ممکن است به پیوندهای اجتماعی گستردهای مربوط باشد که داوطلب شدن در امور خیریه میتواند در شما ایجاد کند یا با حس هدفمندی و اعتماد به نفسی در ارتباط باشد که نقش داشتن در کارهای خیر به آدم میبخشد. این کار نه تنها باعث بهبود وضعیت سلامت روان میشود، بلکه میتواند سلامت قلبی و عروقیتان را بهبود ببخشد و خطر ابتلا به فشار خون را نیز در شما کاهش دهد.
چه بخواهید برای کمک به کتابخانهی محلتان اقدام کنید و چه تصمیم گرفتهاید به صورت داوطلب در یک بیمارستان کار کنید، به دنبال راههایی برای مشارکت در کارهای خیریهی و اجتماعی بگردید.
مطالعات نشان دادهاند، سالمندانی که به اندازهی اندک یا متوسط برای مشارکت در کارهای خیر داوطلب میشوند، از میزان رضایتمندی بیشتری در زندگی برخوردار هستند و در مقایسه با سایر سالمندانی که در کارهای خیریه شرکت داوطلب نمیشوند از علائم افسردگی کمتری رنج میبرند.
۸. برای یافتن علاقهمندیهایتان انعطاف پذیری بیشتری به خرج دهید
شاید همیشه فکر میکردید در دوران بازنشستگی تان زمان زیادی را صرف نقاشی، آشپزی، و مطالعه خواهید کرد، ولی پس از گذشت مدتی از آغاز دورهی بازنشستگی متوجه میشوید بخشی از این کارها و مدت زمانی که در خانه سپری میکنید، تا حدود زیادی با آن سبک زندگی که همیشه آرزویاش را داشتید، مغایرت دارد. پس از ۳۰ سال حضور در محل کار، سرانجام به زمان نامحدودی دست پیدا کردهاید که میتوانید به تمام آنچه آرزوی انجاماش را داشتید، برسید.
راههای مختلف و متعددی برای سپری کردن این اوقات وجود دارند. و خوشبختانه، لازم نیست از همان ابتدا از تمام این راهها آگاه باشید.
احتمالا باید به اندازهی کافی زمان صرف کنید تا با تجربهی فعالیتها و شرایط مختلف به تعادل مناسبی برای هر آنچه تمایل دارید در دورهی بازنشستگیتان انجام دهید، دست یابید. همیشه فرصت دارید تا در سالهای پیش رو فعالیتهای اجتماعیتان را تقویت کنید؛ یا اگر ترجیح میدهید کسب و کار جدید و آسانی راه بیندازید، به تدریج میتوانید سرگرمیهای جدیدی برای خود پیدا کنید.
لذت بازنشستگی در این است که زمان و فرصت کافی برای کسب تجربههای جدید در اختیار دارید. نحوهی برنامهریزی روزها و نوع زندگی که میخواهید از این پس داشته باشید، دست خود شما است.
ترجمه: تحریریه سایت کسب و کار بازده- امیر رضا مصطفایی
منبع: verywellmind