ایران نیز در سالهای اخیر با چالش‌های قابل توجهی در زمینه محیط زیست مواجه شده است. مهمترین این چالش‌ها را می توان کاهش بارندگی‌ها نسبت به میانگین بلندمدت و قرار گیری در دوره‌های خشکسالی چند ساله دانست. این موضوع سبب شده است که نزدیک به ۵۰ درصد جمعیت کشور در معرض تنش ها و بحران‌های ناشی از بحران آب قرار گیرند. این موضوع هم از جنبه تغییر اقلیم و محیط زیست و هم از جنبه اشتغال و امنیت غذایی جامعه کشور را تهدید می کند.
به گونه‌ای که موضوع خشکسالی و کاهش منابع آب را می توان بزرگترین چالش زیست محیطی ایران در سالهای آتی دانست، با این حال موارد دیگری نیز همچون آلودگی هوا، ریزگردها، جنگل‌زدایی، تولید زباله و پسماند دیگر مواردی هستند که می تواند امنیت محیط زیست را به طور جدی تهدید کنند. در واقع با وجود وفور منابع طبیعی و نعمات محیط زیستی در کشور [۱]شاهد عدم بهره برداری غیر صحیح و غیر اصولی بوده به گونه‌ای که اکنون و توسط کارشناسان به عنوان یک چالش اساسی از آن یاد میشود.
برای جلوگیری از تشدید بحران‌های مذکور در حوزه خاک و آب، لازم است ملاحظات زیر در استفاده از منابع طبیعی (زمین و آب) برای حفاظت از محیط زیست و دستیابی به توسعه پایدار از این مجرا لحاظ گردد.
اولویت بندی بهره‌بردازی از منابع زمین
اولین نکته قابل توجه این اسـت کـه سـاخت و سـاز‌ها را بـه اراضـی غیـر حاصلخیز محدود کرده و اراضی حاصلخیز را برای کشت مواد غذایی در آینده نگه داریم. برنامه ریزان زمین به این امر آگاهی دارند که قرن‌ها طول می‌کشد که اکثر خاک ها، خصوصیات خاک حاصلخیز را پیدا کنند. بنـابراین خـاک مرغوب را به عنوان یکی از منابع کمیاب که باید حداکثر مراقبت را در حفاظت از آن به کار برد طبقه بنـدی مـی کننـد، حتی در کوچک‌ترین زمین‌ها نیز اقداماتی را جهت حفاظت از خاک پیشنهاد می‌کنند و در زمین‌های وسیع‌تر اقـداماتی را برای محدود کردن میزان فرسایش خاک که اغلب بر اثر اجرای طرح‌های توسعه روی می‌دهد پیش بینـی مـی کننـد.
اولویت بندی بهره برداری از منابع آب
منابع آب که در هر کجا هستند باید به عنوان یک منبع کمیاب و حیاتی برای زندگی انسان حفاظت کرد. برنامه‌ریزی زمین باید منابع آب‌های زیرزمینی و سطحی محل را بررسی نماید تا اطمینان حاصل کند که هر ماده‌ای که در زمین تولید و یا مواد شیمیایی که به کـار برده میشود یا در محل انبار میشود، آب‌های زیرزمینی و سطحی را آلوده نمی‌کننـد. منـابع طبیعـی را بایـد به گونه‌ای استفاده کرد که برای نسل کنونی و نسل‌های آینده بخوبی محافظت شود.
در کنار توجه به دو اصل اساسی بیان شده برای بهره برداری مناسب و صحیح از زمین و آب، لازم است برای دستیابی به توسعه پایدار از مجرای حفاظت از محیط زیست اقدامات زیر مورد توجه سیاستگذاران و مسئولین قرار گیرد.
[1]تنوع انواع گوناگون خاک در ایران که هر کدام از آن‌ها برای ایجـاد یـک محـیط طبیعی و یا گیاهان غالب ویژه، مفید به نظر می‌رسند و وجود آب وهوا‌های گوناگون در این سـرزمین وسـیع و نیـز واقع شدن در مجاورت دریای خزر در شمال و همچنین کرانه‌های خلیج فارس و دریای عمان در جنـوب، پـستی و بلندی‌ها و توپوگرافی ویژه ایران وضعی را به وجود آورده است که بتوان به انواع مختلف گیاهان و جانوران گرمسیری، معتدل و سردسیری در ایران اشاره نمود در کرانه‌های خزر آب و هوای معتدل از نوع مدیترانه‌ای توام بـا بارنـدگی فراوان و محبوس شدن در بین دریا و دامنه‌های شمالی البرز، جلگه‌های رسوبی بـسیار حاصـلخیز و مـستعد را بنـا نهاده است. جنگل ها، مراتع، خاک مرغوب و فراوانی آب برای باغـداری و زراعـت همـه نـشانه هـایی از ویژگی هـا و توان‌های طبیعی این سرزمین زر خیز است که تنها ۴ درصد از خاک کشورمان را شامل می‌گردد.
