محمد ایرانی، دیپلمات پیشین، در گفتگویی اظهار کرد: نتانیاهو برای اینکه بتواند به عنوان نخستوزیر به فعالیت خود ادامه دهد، نیاز دارد فضای سیاسی و نظامی موجود را تشدید کند و از این طریق شرایط انتخاباتی خود را بهبود ببخشد. در حال حاضر وضعیت نتانیاهو چندان مناسب نیست و از نظر سیاسی شرایط مطلوبی ندارد.
در ادامه مشروح گفتگو با محمد ایرانی را میخوانید؛
در روزهای اخیر، همزمان با ادامه مذاکرات میان دولت لبنان و اسرائیل، شاهد تشدید حملات اسرائیل به لبنان هستیم. به نظر شما دلیل این تشدید حملات چیست؟ آیا این مسئله ارتباطی با روند مذاکرات دارد؟
به نظر من یکی از دلایل اصلی این مسئله، فضاسازی و تبلیغات اسرائیل درباره وضعیت لبنان است. اسرائیلیها تلاش میکنند این تصویر را ایجاد کنند که لبنان همچنان یک منطقه جنگی است و حتی ادعاهایی درباره اشغال بخشهایی از جنوب لبنان، از جمله ارتفاعات علیالطاهر، مطرح کردهاند.
این مسئله به نظرم تا حد زیادی با شرایط سیاسی داخلی اسرائیل و انتخابات پیشرو ارتباط دارد. نتانیاهو برای اینکه بتواند به عنوان نخستوزیر به فعالیت خود ادامه دهد، نیاز دارد فضای سیاسی و نظامی موجود را تشدید کند و از این طریق شرایط انتخاباتی خود را بهبود ببخشد. در حال حاضر وضعیت نتانیاهو چندان مناسب نیست و از نظر سیاسی شرایط مطلوبی ندارد.
فضای سیاسی داخل اسرائیل هم به گونهای است که بیشتر به نفع جریانها و نامزدهای تندرو و افراطی است و عملاً فضای چندانی برای حضور و فعالیت چهرههای میانهرو وجود ندارد. بنابراین نتانیاهو نیاز دارد با تشدید فضای امنیتی و نظامی، شرایط را به سمتی ببرد که بتواند موقعیت خود را در انتخابات تقویت کند.
تلآویو به دنبال کشاندن ایران به جنگ است
تشدید درگیری در لبنان میتواند مقدمه واکنش ایران باشد
آیا میتوان این تحلیل را هم مطرح کرد که تلآویو با تشدید تنش در لبنان، به دنبال تحریک ایران برای ورود دوباره به جنگ است؟
این تحلیل میتواند درست باشد. نتانیاهو نیاز دارد بخش مهمی از تلاشهای خود را روی این موضوع متمرکز کند که ایران را وارد جنگ کند و در واقع منتظر واکنش ایران به اقدامات اسرائیل باشد.
تشدید تنش در جنوب لبنان میتواند تصمیمگیران ایران را تحت فشار قرار دهد تا حمایت از مقاومت و حزبالله را با جدیت بیشتری دنبال کنند. بنابراین اگر اسرائیل بتواند شرایط را در جنوب لبنان به سمتی ببرد که جبهه درگیری دوباره سنگین شود، طبیعی است که منتظر واکنش ایران خواهد بود.
البته درباره آنچه در حال حاضر دقیقاً در جنوب لبنان در حال وقوع است، نمیتوان همه گزارشها را به صورت کامل تأیید کرد، اما واقعیت تا حدود زیادی به این گزارشها نزدیک است. اگر روند تشدید تنش ادامه پیدا کند، جبهه درگیری سنگینتر خواهد شد و اسرائیل نیز منتظر خواهد ماند تا ببیند واکنش ایران به این تحولات چیست.
ممکن است ادعای اسرائیل درباره تصرف علی الطاهر اغراقآمیز باشد
علیالطاهر یک نقطه معمولی نیست
در مورد ارتفاعات علیالطاهر؛ آیا تصرف این منطقه از سوی اسرائیل را میتوان یک دستاورد مهم برای تلآویو و در مقابل، یک شکست برای حزبالله دانست؟
ارتفاعات علیالطاهر از نظر جغرافیایی در شمال رود لیتانی قرار دارد و بر شهر نبطیه، که یکی از شهرهای مهم جنوب لبنان است، اشراف دارد. رود لیتانی از ابتدای این درگیریها یکی از محورهای مهم و مورد اختلاف بوده و به نوعی به عنوان یک خط حائل مطرح شده است.
در واقع از شمال رود لیتانی، اسرائیل در مذاکرات خود با دولت لبنان بر خلع سلاح حزبالله تأکید کرده است. بنابراین این منطقه از نظر جغرافیایی و نظامی اهمیت زیادی دارد.
از طرف دیگر، باید به سابقه تاریخی این منطقه هم توجه کرد. پیش از آزادسازی جنوب لبنان در سال ۲۰۰۰، بخشهایی از این منطقه تحت کنترل نیروهای اسرائیلی قرار داشت و بعد از آن نیز تحت کنترل ارتش جنوب لبنان بود. زمانی که اسرائیل در سال ۲۰۰۰ از جنوب لبنان عقبنشینی کرد و به مرزها برگشت، این منطقه به یکی از مواضع و پایگاههای مهم مقاومت تبدیل شد.
بنابراین این منطقه هم از نظر وجود تأسیسات و امکانات رصد و دیدهبانی و هم به دلیل تونلهایی که مقاومت در آنجا ایجاد کرده، اهمیت زیادی دارد. به همین دلیل اگر اسرائیل بتواند این منطقه را تصرف کند، از نظر راهبردی دستاورد قابل توجهی برای این رژیم خواهد بود.
اسرائیل با در اختیار گرفتن این ارتفاعات میتواند بر نبطیه اشراف داشته باشد و عملاً مسیر رود لیتانی و رفتوآمدها در شهرها و روستاهای این منطقه را زیر نظر و کنترل خود قرار دهد. به همین دلیل اهمیت این ارتفاعات صرفاً در یک نقطه جغرافیایی خلاصه نمیشود، بلکه از نظر نظامی و اطلاعاتی نیز اهمیت بسیار زیادی دارد.
بر اساس گزارشهایی که منتشر شده، این منطقه از ابتدای ورود و کنترل بخشهایی از لبنان توسط اسرائیل در سال ۲۰۲۴، تحت محاصره نیروهای اسرائیلی قرار داشته است. مقاومت نیز در طول این مدت، یعنی حدود دو سال، نبرد بسیار سنگین و تاریخی را در این منطقه با اسرائیل داشته است.
در روزهای اخیر نیز اسرائیلیها مدعی شدهاند که بخشهایی از این ارتفاعات را تصرف کردهاند. البته برخی ناظران و منابع محلی معتقدند که این ادعا تا حد زیادی جنبه تبلیغاتی دارد و با توجه به شرایط سیاسی و انتخاباتی داخل اسرائیل مطرح شده است.
اما اگر واقعاً این اتفاق رخ داده باشد، از نظر راهبردی تأثیر قابل توجهی خواهد داشت. البته عکس این مسئله نیز میتواند صادق باشد؛ یعنی اگر ادعای اسرائیل درباره تصرف این ارتفاعات دقیق نباشد یا مقاومت همچنان کنترل اصلی این منطقه را در اختیار داشته باشد، این مسئله نیز از نظر نظامی و سیاسی اهمیت خواهد داشت.
بله، از نظر راهبردی این منطقه اهمیت زیادی دارد، اما من بعید میدانم که اتفاقی که رخ داده دقیقاً به شکلی باشد که اسرائیلیها اعلام کردهاند. ممکن است در این زمینه اغراقهایی صورت گرفته باشد و بخشی از این فضاسازی نیز به نیازهای انتخاباتی اسرائیل مربوط باشد.
البته اگر واقعاً اسرائیل توانسته باشد بخشهایی از این ارتفاعات را در اختیار بگیرد، نمیتوان اهمیت آن را نادیده گرفت، چون همانطور که گفتم، این منطقه بر نبطیه و مسیرهای اطراف رود لیتانی اشراف دارد و از نظر رصد و کنترل تحرکات مقاومت نیز بسیار مهم است.
بعید است عقبنشینی اسرائیل به این زودی اتفاق بیفتد
با توجه به شرایط کنونی، آیا چشماندازی برای عقبنشینی اسرائیل از لبنان وجود دارد؟
برای پاسخ به این سؤال باید به نحوه ورود و کنترل جنوب لبنان از سوی اسرائیل توجه کنیم. اسرائیل ورود خود به این منطقه و ادامه حضورش را با مسئله خلع سلاح حزبالله توجیه کرده است. بنابراین این دو موضوع، یعنی خلع سلاح حزبالله و عقبنشینی اسرائیل، به یکدیگر مرتبط شدهاند.
اسرائیل اعلام کرده است که عقبنشینی خود از لبنان را مشروط به خلع سلاح حزبالله و اعمال حاکمیت دولت لبنان بر جنوب این کشور میداند. بر همین اساس، چندین دور مذاکره میان لبنان، آمریکا و اسرائیل انجام شده و در مقاطعی نیز مذاکرات به صورت دوجانبه میان دولت لبنان و اسرائیل دنبال شده است.
یکی از مهمترین موارد، توافق چارچوبی ۲۶ ژوئن بود که قرار بود بر اساس آن ترتیباتی به صورت مرحلهای اجرا شود. قرار بود در چارچوب این توافق، اقداماتی از سوی دولت لبنان و ارتش این کشور انجام شود و در مقابل، شرایط برای کاهش حضور و در نهایت عقبنشینی اسرائیل فراهم شود.
چون حزبالله طرف توافق نبوده، خود را متعهد نمیداند
اما تاکنون دولت لبنان نتوانسته از این چارچوب به نتیجه مشخصی برسد. یکی از مسائل مهم در این میان این است که حزبالله اعلام کرده چون طرف این توافق نبوده، خود را ملزم به اجرای آن نمیداند.
در واقع بعد از این توافق مشخص بود که دولت لبنان امیدوار است از طریق اقدامات ارتش لبنان و حرکت تدریجی به سمت خلع سلاح حزبالله بتواند به نتایجی دست پیدا کند. اما حزبالله از همان ابتدا تأکید کرده بود که طرف این توافق نبوده و بنابراین خود را متعهد به اجرای مفاد آن نمیداند.
به همین دلیل مسئله خلع سلاح که اسرائیلیها آن را شرط عقبنشینی خود از لبنان تعریف کردهاند، همچنان پیچیده است و با موانع و اختلالات گستردهای مواجه است.
دولت لبنان امیدوار بود که از طریق اقداماتی که ارتش لبنان انجام میدهد و همچنین با حرکت تدریجی در مسیر خلع سلاح حزبالله، بتواند به نتایجی برسد. اما همانطور که گفتم، حزبالله اعلام کرده است که چون در این توافق حضور نداشته و طرف آن نبوده، خود را ملزم به اجرای آن نمیداند.
بنابراین مسئله خلع سلاح همچنان یکی از مهمترین موانع موجود است. اسرائیل از یک سو عقبنشینی خود را به این مسئله گره زده و از سوی دیگر، حزبالله اساساً این معادله را که «خلع سلاح در مقابل عقبنشینی» باشد، قبول ندارد.
به نظر من حزبالله، همانطور که اعلام کرده، این معادله را که باید «خلع سلاح در مقابل عقبنشینی» باشد، قبول ندارد.
البته با شناختی که از شرایط وجود دارد، به نظر میرسد اسرائیل در حال حاضر در آخرین وضعیتی قرار دارد که میخواهد در آنجا داشته باشد و بعید به نظر میرسد در شرایطی که ما اکنون در آن قرار داریم، با توجه به فضایی که در جنگ ایران وجود دارد، اسرائیلیها بخواهند از اقدامات خود عقبنشینی کنند.
بنابراین در شرایط فعلی، بعید به نظر میرسد که کسی منتظر باشد عقبنشینی اسرائیل از لبنان به این زودی صورت بگیرد.