نینیبان: تقریباً همه والدین این صحنه را تجربه کردهاند؛ وارد فروشگاه میشوید تا فقط چند خرید ضروری انجام دهید، اما چند دقیقه بعد فرزندتان جلوی قفسه اسباببازی یا خوراکی ایستاده و با اصرار میگوید: «مامان، فقط همینو میخوام!» شما هم میدانید قرار نیست هر بار چیزی که میبیند برایش بخرید، اما گفتن «نه» گاهی به گریه، قهر یا یک بحث طولانی وسط فروشگاه ختم میشود.
از طرف دیگر، تسلیم شدن در برابر هر درخواست هم راهحل مناسبی نیست. هم هزینههای روزمره خانواده بیشتر میشود و هم کودک کمکم ممکن است یاد بگیرد که با اصرار، گریه یا لجبازی میتواند نظر والدین را تغییر دهد. پس مسئله فقط «خریدن یا نخریدن» نیست؛ مهم این است که کودک کمکم یاد بگیرد هر چیزی که میخواهد، لزوماً چیزی نیست که باید همان لحظه داشته باشد.
قبل از رفتن به فروشگاه قانون را مشخص کنید
یکی از سادهترین راهها این است که درباره خرید، قبل از ورود به فروشگاه با کودک صحبت کنید. مثلاً بگویید: «امروز برای خرید خوراکی میریم و قرار نیست اسباببازی بخریم.» وقتی این قانون از قبل گفته شده باشد، احتمال اینکه کودک تصور کند با دیدن یک وسیله جدید میتواند نظر شما را عوض کند کمتر میشود.
البته بهتر است قانون ساده و قابل فهم باشد. قرار نیست برای کودک یک سخنرانی طولانی درباره وضعیت اقتصادی خانواده داشته باشید. یک جمله کوتاه و روشن کافی است.
به جای «نه» گفتن مداوم، انتخاب محدود بدهید
گاهی کودک واقعاً چیزی میخواهد و شما هم نمیخواهید هر بار با یک «نه» مطلق پاسخ بدهید. در چنین شرایطی میتوانید انتخاب را محدود کنید. مثلاً اگر قرار است برایش خوراکی بخرید، بگویید: «از بین این دو تا یکی رو انتخاب کن.»
این روش به کودک اجازه میدهد احساس کند در تصمیمگیری سهمی دارد، اما در عین حال مرز خرید مشخص باقی میماند. او قرار نیست هر چیزی را که میبیند انتخاب کند؛ فقط در محدودهای که شما تعیین کردهاید حق انتخاب دارد.
خواسته کودک را مسخره یا بیاهمیت نکنید
جملههایی مثل «این که به درد نمیخوره» یا «باز چی میخوای؟» ممکن است باعث شوند کودک احساس کند خواستهاش جدی گرفته نشده است. حتی اگر از نظر شما آن وسیله کاملاً غیرضروری باشد، برای کودک ممکن است جذاب و مهم باشد.
میتوانید بگویید: «میدونم اینو دوست داری، ولی امروز قرار نیست بخریمش.» در این جمله هم احساس کودک نادیده گرفته نشده و هم تصمیم شما روشن است.
اگر گریه کرد، تصمیم را همان لحظه عوض نکنید
یکی از سختترین قسمتهای ماجرا همینجاست. کودک ممکن است بعد از شنیدن «نه» گریه کند یا عصبانی شود. گریه کردن لزوماً به این معنی نیست که شما تصمیم اشتباهی گرفتهاید. کودک هم مثل بزرگسال ممکن است از نرسیدن به چیزی که میخواسته ناراحت شود.
اگر تصمیم شما منطقی و از قبل مشخص بوده، بهتر است فقط به دلیل گریه کردن آن را عوض نکنید. میتوانید کنارش بمانید و بگویید: «میدونم ناراحتی، ولی تصمیممون همونه.» این واکنش هم احساس او را میپذیرد و هم مرز را حفظ میکند.
درباره پول، ساده و متناسب با سن کودک صحبت کنید
لازم نیست کودک را درگیر جزئیات مالی خانواده کنید، اما میتوان از همین موقعیتهای روزمره مفهوم پول را به او آموزش داد. مثلاً میتوانید بگویید: «ما برای خریدهای این هفته یک مقدار مشخص پول داریم و باید انتخاب کنیم باهاش چی بخریم.»
برای کودکان بزرگتر حتی میتوان مبلغ مشخصی برای خریدهای اختیاری در نظر گرفت. در این صورت کودک بهتدریج با مفهوم انتخاب و اولویتبندی آشنا میشود؛ یعنی اگر پولش را امروز برای یک وسیله خرج کند، ممکن است دیگر نتواند چیز دیگری را بخرد.
برای خواستههای غیرضروری «بعداً» تعریف مشخصی داشته باشید
«بعداً میخریم» اگر همیشه بدون توضیح گفته شود، ممکن است فقط درخواست کودک را عقب بیندازد. اما میتوانید برای آن معنای مشخصی ایجاد کنید. مثلاً اگر وسیلهای واقعاً ارزش خرید دارد، اسمش را در یک فهرست کوچک بنویسید و بگویید برای مناسبت بعدی یا زمانی که بودجه خریدش را داشتید، دوباره درباره آن تصمیم میگیرید.
این کار به کودک یاد میدهد نداشتن یک وسیله در همان لحظه به معنی هرگز نداشتن آن نیست.
خودتان هم الگوی خرید باشید
کودک فقط از حرفهای والدین یاد نمیگیرد؛ رفتار آنها را هم میبیند. اگر والدین دائماً خریدهای لحظهای داشته باشند و برای هر خواستهای فوراً پول خرج کنند، طبیعی است که کودک هم همین الگو را دنبال کند.
قرار نیست هیچ خرید غیرضروری انجام ندهید. کافی است گاهی جلوی کودک درباره انتخابهایتان حرف بزنید: «این رو دوست دارم، ولی الان بهش نیاز ندارم، پس نمیخرمش.» همین جمله ساده میتواند مفهوم صبر کردن و اولویتبندی را به کودک نشان دهد.
در نهایت، «نه» گفتن به کودک قرار نیست همیشه با ناراحتی و دعوا همراه باشد. قرار نیست هم برای آرام نگه داشتن او هر بار چیزی بخرید. مهم این است که مرزها روشن باشند، خواسته کودک تحقیر نشود و در کنار آن، فرصت انتخاب و یادگیری هم داشته باشد. گاهی بهترین چیزی که میتوانیم به کودک بدهیم، نه یک اسباببازی یا خوراکی جدید، بلکه فرصتی برای یاد گرفتن این است که همه چیز را نمیتوانیم همان لحظه داشته باشیم و این اتفاق هم اشکالی ندارد.